Σάββατο 17 Δεκεμβρίου 2011
Η Αρχαιοελληνική αντίληψη για την ψυχική αθανασία
Αποτελεί αναμφισβήτητο γεγονός η διαπίστωση ότι επί χιλιάδες χρόνια,
ανάμεσα στις δοξασίες των ανθρώπων, κυρίαρχη διάσταση κατέχει η
προσήλωση στην ιδέα της αθανασίας της ψυχής. Από αυτή τη δήλωση
συνάγεται το συμπέρασμα ότι η ψυχική αθανασία ή Παλιγγενεσία όπως
απεκαλείτο από τους προγόνους μας, αντίληψη σύμφωνα με την οποία η ψυχή
είναι άφθαρτη και παραμένει αναλλοίωτη και μετά τον λεγόμενο θάνατο ή
μετάσταση του σώματος, του θνητού της δηλαδή περιβλήματος, δεν είναι
ούτε πρόσφατη, ούτε βέβαια και παρωχημένη. Ανάγεται ιστορικά στο απώτατο
παρελθόν, η προέλευσή της προέρχεται από την αρχέγονη αρχαιότητα,
συνυφασμένη με τα καίρια υπαρξιακά ερωτήματα τα οποία διακατέχουν την
ανθρώπινη ύπαρξη, ίσως ακόμη και από κτίσεως κόσμου.
Συνδέεται δε άμεσα, λόγω της φύσεώς της, με τα υπαρξιακά και μεταφυσικά ερωτήματα τα οποία προβληματίζουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Και αυτό είναι απόλυτα λογικό, αφού η απάντηση σε ένα τέτοιο κρίσιμο όσο και θεμελιώδες ερώτημα, παρέχει αλλυσιδωτά απαντήσεις σε μία σειρά από καίρια ζητήματα σχετιζόμενα με την προέλευση, τον σκοπό της ανθρώπινης ζωής, και την τελική κατάληξή της.Το τρίπτυχο του Εγώ, της ανθρώπινης δηλαδή υποστάσεως, συνίσταται σε πνεύμα, σώμα και ψυχή. Το τρίτο από αυτά τα συστατικά στοιχεία της ζώσης υπάρξεως, είναι Θεϊκό και αθάνατο.
Συνδέεται δε άμεσα, λόγω της φύσεώς της, με τα υπαρξιακά και μεταφυσικά ερωτήματα τα οποία προβληματίζουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Και αυτό είναι απόλυτα λογικό, αφού η απάντηση σε ένα τέτοιο κρίσιμο όσο και θεμελιώδες ερώτημα, παρέχει αλλυσιδωτά απαντήσεις σε μία σειρά από καίρια ζητήματα σχετιζόμενα με την προέλευση, τον σκοπό της ανθρώπινης ζωής, και την τελική κατάληξή της.Το τρίπτυχο του Εγώ, της ανθρώπινης δηλαδή υποστάσεως, συνίσταται σε πνεύμα, σώμα και ψυχή. Το τρίτο από αυτά τα συστατικά στοιχεία της ζώσης υπάρξεως, είναι Θεϊκό και αθάνατο.
Η πεποίθηση ότι η ψυχή είναι άφθαρτη,
αντιπροσωπεύοντας την αθάνατη υπόσταση του ανθρώπου, αποτελεί μία από
τις θεμελιώδεις αρχές των Μυστών οι οποίοι διαιωνίζουν την πανάρχαια
μυστηριακή παράδοση. Σε αυτή ακριβώς την αρχή, εδραιώνεται και ο Νόμος
της Μετενσαρκώσεως. Ένας νόμος ο οποίος πρεσβεύει την επιστροφή της
πνευματικής αρχής σε ένα νέο σαρκικό, θνητό, περίβλημα.
Οι Μυστηριακοί θεσμοί, με προεξέχοντες
αυτόν των Ορφικών Μυστηρίων και εκείνον της Ελευσίνος, αποτελούσαν
τελετουργικά δρώμενα. Διαρθρώνονταν στα Ελάσσονα (ή μικρά) Μυστήρια,
κατά τη διάρκεια των οποίων λάμβαναν χώρα προκαταρκτικοί καθαρμοί, ενώ
επακολουθούσε η συμβολική απεικόνιση της καταβάσεως της ψυχής στην υλική
ουσία, στο σώμα, καθώς και η περιγραφή των δοκιμασιών που υφίσταται,
εξαιτίας αυτής της ενώσεως με τον υλικό παράγοντα. Αντιθέτως, τα Μείζονα
Μυστήρια, αποσκοπούσαν στο να καταστήσουν τον μυούμενο γνώστη της
καταστάσεως εκείνης που επιφέρει την ψυχική ευφορία, η οποία
επιτυγχάνεται όταν η αείζωη ψυχική ουσία αποδεσμευθεί από την κατώτερη
υλική φύση.
Την αθανασία της ψυχής πρέσβευαν ήδη
πρώτοι οι Πελασγοί, μέσω των θρησκευτικών τους αντιλήψεων, κάνοντας λόγο
για πέραν του θανάτου ζωή. Στα Ελευσίνια Μυστήρια, κατά την διεξαγωγή
της Μυήσεως στο Τελεστήριο, οι μυούμενοι, εν μέσω αμυδρου φωτός, έβλεπαν
παραστάσεις από την μετά θάνατον ζωή, προερχόμενες τόσο από τα Ηλύσια
Πεδία, όσο και από τον ζοφερό Άδη.
Αρχικά, θα πρέπει να μας προβληματίσει
ένα επιτάφιο επίγραμμα Ιεροφάντου, στο οποίο όπως συνάγεται από την
Αρχαιολογική Εφημερίδα (1883, σελ. 81) αναφέρονται τα ακόλουθα: “Ωραία
πραγματικά απόκρυφη διδασκαλία (μας μεταβιβάσθηκε) από τους Θεούς. Ότι ο
θάνατος, όχι μόνο δεν είναι επιζήμιος για τους ανθρώπους, αλλά αντίθετα
είναι ωφέλιμο πράγμα”. Πρόκειται για μία επιγραφή, η οποία σαφέστατα
αναφέρεται στην αντίληψη της διαιωνίσεως του βίου και μετά την μετάσταση
του σώματος, ένα οριακό γεγονός που δίνει τέλος στην ανθρώπινη ύπαρξη,
υπό τη γήϊνη-φθαρτή της μορφή.
Το Αθάνατο είναι θνητό. Το θνητό είναι
αθάνατο. Ο θάνατος είναι αθάνατη ζωή για τους θνητούς. Για τους
αθάνατους, η θνητή ζωή είναι θάνατος”, διατείνεται ο φιλόσοφος
Ηράκλειτος, ο αποκαλούμενος και “σκοτεινός” (και αυτό διότι το “Περί
Φύσεως” σύγγραμμά του απευθυνόταν μόνο σε μυημένους, γi’ αυτό και το
νόημά του ήταν στριφνό και συνεπώς “σκοτεινό”, δυσνόητο για τους αδαείς
περί της ουσίας των μυστηρίων). Ο ίδιος φιλόσοφος και μύστης αναφέρει
ότι ‘Το ίδιο πράγμα είναι ο ζωντανός και ο νεκρός, ο ξύπνιος και ο
κοιμισμένος, ο νέος και ο γέρος. Γιατί τα πρώτα αφού αλλάξουν κατάσταση,
γίνονται τα δεύτερα και αυτά πάλι όταν αλλάξουν κατάσταση γίνονται τα
πρώτα”(Diels, I).
Πρόκειται ευκρινώς περί μίας φιλοσοφικής
ενατενίσεως του ζητήματος της ψυχικής αθανασίας, η οποία μας παρέχει με
σαφήνεια την αντίληψη των μυημένων στα αρχαία μυστήρια περί της εννοίας
την οποία προσλαμβάνουν οι όροι “θάνατος” και “ζωή”, οι τόσο σχετικοί σε
περιεχόμενο, από ουσιαστικής απόψεως για όσους δύνανται να δουν την
βαθύτερη έννοια των πραγμάτων, σύμφωνα με το προαιώνιο εξελικτικό σχέδιο
που διέπει κάθε κοσμική δημιουργία.
Ανατρέχοντας στους ακατάλυτους φυσικούς
νόμους, οι οποίοι διέπουν κάθε Κοσμική έκφανση, όντας διακρινόμενη από
μία ακατάβλητη ισχύ, καθίσταται αντιληπτό ότι καμμίας υλικής φύσεως
μορφή αλλά και κανενός είδους ενέργεια δεν υπόκειται σε οριστικό
αφανισμό. Απλά υπόκειται σε αέναες μεταβολές, υφίσταται διάφορους
μετασχηματισμούς, επιβεβαιώνοντας τη θεμελιώδη αρχή του Ηρακλείτου ‘Τα
πάντα ρει”. Τίποτε στο κοσμικό βασίλειο δεν αφανίζεται, δεν πεθαίνει,
υπόκειται όμως σε μορφική μεταβολή. Με γνώμονα αυτήν την αρχή, θα
μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι τα πάντα βρίσκονται σε ένα διαρκές
γίγνεσθαι. Τα πάντα υπόκεινται στον νόμο της μεταβολής, τίποτε δεν
παραμένει αμετάβλητο. Παράλληλα όμως δεν υφίσταται κανένα υλικό
δημιούργημα το οποίο να αποτελεί μία ύπαρξη ολοκληρωτικά καινούργια.
Κάθε έκφανση στο σύμπαν ανάγεται ως προς τα συστατικά της στοιχεία σε
μία ανασύνθεση αρχών.Σε αυτή ακριβώς τη διαπίστωση προέβη και ο μέγας
φιλόσοφος και επιστήμων Θαλής, όταν αποφαινόταν ‘Τίποτε δεν διαφέρει ο
θάνατος από τη ζωή” (Διογένους Λαερτίου Βίοι Φιλοσόφου, I, 35).
Συνεπώς, με βάση τα όσα αναφέρθηκαν,
επέρχεται η διαπίστωση ότι καμμία από τις μορφές που έρχεται σε εκδήλωση
στη φύση δε συνιστά μία νέα δημιουργία. Αντίθετα, αποτελεί μία
αναδημιουργία, καθώς συντίθεται από προαιώνιες αρχές και στοιχεία τα
οποία ουδέποτε καταστράφηκαν, απλώς υπέστησαν μία διαδικασία
μεταστοιχειώσεως. Εφ’ όσον λοιπόν υφίσταται μία μεταλλαγή και κατ’
επέκταση εξέλιξη των υλικών δημιουργημάτων, και κατ’ ακολουθία και του
φυσικού-υλικού φορέα του ανθρώπου (σώμα), τότε είναι λογικό και απολύτως
παραδεκτό ότι θα επέρχεται και μία εξελικτική μεταβολή και του ψυχικού
φορέα ο οποίος ζωογονεί την ύλη.
Πριν υπεισέλθουμε στην ουσία του
εξεταζομένου ζητήματος, ας επιχειρήσουμε μία ετυμολογική ανάλυση της
λέξεως “ψυχή”. Θα διαπιστώσουμε ότι προέρχεται από το ρήμα “ψύχω”, το
οποίο σημαίνει “φυσώ’αλλά και “αναπνέω”. Έτσι, η ψυχή κατά τούς
Ομηρικούς χρόνους, αποκτά την έννοια της ζωτικής δυνάμεως. Συνεπώς, κατ’
αυτή την αντίληψη, η ψυχή εισέρχεται στο σώμα καθιστώντας το έμβιο ον,
με την πρώτη αναπνοή, εγκαταλείπει δε αυτό με την τελευταία αναπνοή.
Πνεύμα και ψυχή, αυτές είναι οι ενεργειακές δυνάμεις οι οποίες καθιστούν
τη ζωή ενσυνείδητη. Συνεπώς ο άνθρωπος πρωτίστως αποτελεί μία
πνευματική οντότητα, η οποία καθ’ όλη τη διάρκεια της υπάρξεώς της, στο
γήινο επίπεδο, χρησιμοποιεί ένα θνητό περίβλημα για την ανάπτυξή της.
Γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο, συχνά αποδίδεται στο σώμα ο χαρακτηρισμός
“όχημα της ψυχής”. Ασφαλώς επ’ αυτού δεν είναι καθόλου τυχαίος ο
ισχυρισμός του Πλουτάρχου ο οποίος στα “Ηθικά” (163 Ε) αποφαίνεται ότι:
“Ψυχής γap όργανον το σώμα”. Ο δε Ισοκράτης στον “Περί Αντιδόσεως” λόγο
του (180) αναφέρει ότι Ή φύση, μας δημιούργησε με σώμα και ψυχή…της μεν
ψυχής έργο είναι να σκέπτεται…του δε σώματος να εκτελεί τις αποφάσεις
της ψυχής”.Στο ίδιο πνεύμα κινείται και η άποψη του Πλάτωνος στον
“Μένωνα” (81 β) όπου υποστηρίζει ότι: Ή ψυχή του ανθρώπου είναι αθάνατη
και συμβαίνει άλλοτε μεν να τελειώνει -την επίγεια παρουσία της-, πράγμα
που ως γνωστάν οι άνθρωποι το ονομάζουν θάνατο, άλλοτε να
ξαναγιεννιέται, αλλά ποτέ δεν χάνεται”. Την ίδια αντίληψη προβάλλει και
στον “Γοργία” (524Β) όπου ισχυρίζεται ότι Ό θάνατος δεν είναι τίποτε
άλλο, παρά ο χωρισμός δύο πραγμάτων του ενός από το άλλο, δηλαδή της
ψυχής από το σώμα”.
Υπό μία γενική έννοια, κυριαρχεί η
αντίληψη ότι η ψυχή κατά την επίγεια παρουσία της εξελίσεται μέσω των
πράξεων του ατόμου φορέα της. ‘Οταν αυτός ο ψυχικός φορέας επιτελέσει
την εκπλήρωση της αποστολής του, τότε η ψυχή τον εγκαταλείπει, και
μεθιστάμενη εκ νέου στο ουράνιο πεδίο, αναμένει την επανενσάρκωσή της σε
ένα νέο υλικό φορέα, προκειμένου να συνεχίσει το έργο της προς την
ηθική τελειοποίηση στο γήϊνο και πάλι επίπεδο. Όταν αντίθετα μία ψυχή
ενσαρκώνεται, εγκαταλείπει το υπερπέραν και αποχωρίζεται από μία
οικογένεια ψυχών, ενώ όταν επέρχεται ο λεγόμενος θάνατος, εισέρχεται εκ
νέου στο ουράνιο πεδίο, απ’ όπου άλλωστε έλκει και την προέλευσή της.
Εάν η ψυχή κατά την γήϊνη παρουσία της κατόρθωσε να ανελιχθεί σε
ικανοποιητικό βαθμό, εκδηλώνοντας τις μέγιστες πνευματικές δυνάμεις,
τότε επέρχεται η ολοκλήρωση της αποστολής της και μετά την διάλυση του
ανθρώπινου οργανισμού, όντας ευρισκόμενη στην υπέρτατη βαθμίδα της
εξελικτικής ανελίξεως (Θέωση), μεταβαίνει στα Ηλύσια Πεδία, έναν ουράνιο
χώρο ο οποίος ανταποκρίνεται στην ποιοτική της κατάσταση. Αντίθετα, εάν
η τελείωση δεν πραγματώθηκε κατά την διάρκεια του ενσαρκωμένου βίου
της, τότε η ψυχή μεθίσταται στον Άδη.
![]() |
| Πλατων, Τιμαιος |
Το εκπαιδευτικό έργο που χαρακτηρίζει τη
δόμηση της ψυχικής προσωπικότητας, δεν παύει να διεξάγεται κατά τη
διάρκεια που η ψυχή παραμένει στο ουράνιο πεδίο. Απλά προσλαμβάνει
διαφορετικές εκφράσεις από αυτές με τις οποίες εκδηλώνεται κατά την
επίγεια παρουσία της, εκδηλώσεις οι οποίες δεν είναι αντιληπτές με τις
αντικειμενικές αισθήσεις. Κατά τον Πλάτωνα, η ψυχή ενσαρκώνεται, μέχρι
να επέλθει η τελειοποίησή της, κατά μέσο όρο 777 φορές. Κάθε δε πλήρης
κύκλος ενσαρκώσεώς της, διαρκεί κατά μέσον όρο 144 έτη και ακολούθως
καλείται εκ νέου να εμψυχώσει έναν υλικό φορέα. Οπωσδήποτε, εάν
αποδεχόμαστε την αθανασία της ψυχής μετά τη μετάσταση, ευνόητο είναι ότι
θα πρέπει να αποδεχθούμε ότι η αθάνατη υπόστασή της υφίσταται και προ
της γεννήσεως. Ο Πλάτων μάλιστα στον ‘Τίμαιο”προσδιορίζει και τον
σαρκικό φορέα εντός του οποίου θα ενσαρκωθεί η ψυχή, ανάλογα με την
πορεία της στον πρότερο βίο. Οι δειλοί θα γίνουν γυναίκες, οι επιπόλαιοι
πουλιά, οι αμαθείς άγρια ζώα, ενώ οι διεφθαρμένοι ερπετά.
Καθόλου τυχαία, η ψυχή αποκαλείται ως “ο
εσωτερικός άνθρωπος” (Πολιτεία, IX, 589Α). Το καθήκον της ψυχής
επικεντρώνεται στο να καταστήσει εφικτό να διεισδύσουν οι αμετάβλητοι
νόμοι της Αρμονίας μέσα στο σώμα, νόμοι οι οποίοι κυριαρχούν στον
ουρανό. Ο Πλάτων στον ‘Τίμαιο” (90 Γ-Δ) υποστηρίζει ότι αρχικά η ψυχή
κατοικεί σε ένα άστρο και όταν αποφασισθεί κατέρχεται σε ένα σώμα. Από
αυτή την εξ ιστόρηση συνάγεται η διαπίστωση ότι η ψυχή ως προϋπάρχουσα
είναι αρχαιότερη του σώματος.
Θα πρέπει λοιπόν να φροντίζουμε
ιδιαιτέρως την ψυχική αγωγή και καλλιέργεια, αφού όπως δηλώνει ο Πλάτων
στο Συμπόσιο” (209Α), η ψυχή αποτελεί την πηγή της γνώσεως. Έτσι ο
ψυχικός παράγοντας αναδεικνύεται σε ένα θεϊκό δώρο, είναι το θείο πνεύμα
μέσα στην ανθρώπινη φύση, ο δαίμων εκείνος που πρέπει να κατευθύνει τον
άνθρωπο σε κάθε πράξη του, ισχυρίζεται και πάλι ο Πλάτων στον “Τίμαιο”
(90Α). Τον κυρίαρχο ρόλο του δαίμονος της ψυχής, όπου δαίμων είναι το
πνεύμα, υποδηλώνοντας την αφύπνιση και εγρήγορση του Εσώτερου Εαυτού,
διαπιστώνουμε στην περίπτωση του Σωκράτη, ο οποίος ανήγαγε κάθε πράξη
του στις παρορμήσεις ή στις αποτροπές που δεχόταν από το δαιμόνιο που
έδρευε στον Ναό της ψυχής του.
![]() |
| Ορφικά Μυστήρια και Ψυχη |
Τα πρώτα επίσημα στοιχεία για την
αθανασία της ψυχής, ενυπάρχουν στα Ορφικά Μυστήρια, τα οποία αποτελούν
το υπόβαθρο όλων των Ελληνικών Μυστηρίων. Σύμφωνα με τις ορφικές
κοσμογονικές αντιλήψεις, ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από την τέφρα των
κατακεραυνωμένων Τιτάνων, γι’ αυτό και διαθέτει θνητή υπόσταση. Ωστόσο
όμως, της κεραυνοβολήσεως των Τιτάνων, προηγήθηκε ο εξ’ αυτών
κατασπαραγμός των σαρκών του Διονύσου, γεγονός στο οποίο οφείλεται και η
θεϊκή πτυχή της ανθρώπινης προελεύσεως. Με τον διαμελισμό του Διονύσου,
επήλθε και ο κατακερματισμός της Θεϊκής ουσίας στις επιμέρους εκφράσεις
και μορφές του Κοσμικού Όλου.
Στον άνθρωπο επομένως συνυπάρχει τόσο το
θνητό-τιτανικό, όσο και το αθάνατο-Θεϊκό στοιχείο, τα οποία εκφράζονται
από το σώμα και την ψυχή αντίστοιχα. Η συμπεριφορά της ψυχικής
προσωπικότητας δεν είναι ανεξέλεγκτη, υπόκειται σε αρχές και κανόνες,
καθώς οι Θεοί θέσπισαν τον Νόμο της Ειμαρμένης ή Νόμο της Ανταποδοτικής
Δικαιοσύνης. Σύμφωνα με τον Νόμο αυτό, ο οποίος έχει απαρέγκλιτη ισχύ,
και εφαρμόζεται έναντι των πάντων, σε έκαστο αποδίδεται αυτό ακριβώς που
του αξίζει, σύμφωνα με τα έργα του. Η δε διάπραξη ανομημάτων,
επιδέχεται εξιλέωση μόνο δια της διαπράξεως αντιστοίχως αξιόλογων
θετικών πράξεων. Η διαδικασία της κρίσεως των έργων τα οποία σχετίζονται
προς την ψυχική προσωπικότητα. ονομάσθηκε ψυχοστασία, κατά την οποία η
ψυχή του ετοιμοθανάτου ζυγιζόταν, ενώπιον δικαστών (Αίαντας, Αιακός,
Ραδάμανθυς), σύμφωνα με τις αντιλήψεις πάντοτε που επικρατούσαν στα
αρχαία Μυστήρια, και αποφαίνονταν σε σχέση προς αυτήν. Αξίζει να
αποδωθεί έμφαση στο γεγονός ότι στον Πλατωνικό Ταργία”εκφράζεται αυτή η
αντίληψη της ψυχοστασίας κατά τρόπο έκδηλο. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι
οι υποχθόνιοι δικαστές του Άδη θα εξετάσουν την ψυχή γυμνή, αποστερημένη
από το θνητό της περίβλημα που τη συσκοτίζει. Περί της Ειμαρμένης, ο
ατομικός φιλόσοφος Λεύκιππος (Αέτιος 1, 24, 4) αναφέρει τα ακόλουθα: ‘Τα
πάντα γίνονται κατ’ αναγκαιότητα, την αναγκαιότητα δε αυτή ονομάζουμε
ειμαρμένη”.
Κοινή ήταν η αντίληψη στους Ορφικούς
μυσταγωγούς (Λίνο, Ορφέα, Μουσαίο κ.α.) αλλά και στους μεταγενέστερους
Πυθαγορείους φιλοσόφους, ότι η ψυχή προϋπάρχει του σώματος και επιζεί
της μεταστάσεως αυτού. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονισθεί ότι ο
Πυθαγόρας απέδωσε στην ψυχή ηθική σημασία. Ο Πορφύριος (DK 14, 8α) στον
Βίο του Πυθαγόρα, αναφέρει τα ακόλουθα: “Πρώτα λέει (ο Πυθαγόρας) ότι η
ψυχή είναι αθάνατη, ύστερα ότι μεταβάλλεται σε άλλα είδη ζωντανών όντων
κι ακόμα, ότι όλα ξαναγίνονται σύμφωνα με περιοδικές κινήσεις. Κι όλα τα
ζωντανά και έμψυχα είναι συγγενή”.
![]() |
| Ορφικοι Μυστες και Ψυχη |
Οι Πυθαγόρειοι απέδιδαν ιδιαίτερη έμφαση
στην ψυχική καθαρότητα, την οποία επετύγχαναν τόσο καταφεύγοντας στην
μέθοδο των σωματικών αποχών, όσο και μέσω της μουσικής τέχνης, η οποία
μέσω της αρμονικής της διαστάσεως, καθορίζει το ήθος της ψυχής. Κάτω από
αυτή τη θεώρηση, η ψυχή, κατά τους Πυθαγόρειός φιλοσόφους, αποτελούσε
παράγοντα αρμονίας, αλλά και εξισορροπήσεως μεταξύ δυνάμεων αντιθέτων τα
οποία ενυπήρχαν στο σώμα. Η ίδια αντίληψη εκτίθεται, μεταγενέστερα, και
στον πλατωνικό διάλογο “Φαίδων1′ (85ε-86δ), όπου ο Σιμμίας ισχυρίζεται
ότι η ψυχή συνιστά αρμονία των αντιθέσεων οι οποίες συνθέτουν το σώμα.
Από την αντίληψη της ανωτερότητος της ψυχής, απέρρευσε μάλιστα και η
Ορφική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία το σώμα αποτελεί για την ψυχή μία
ασφυκτική φυλακή, είναι το σήμα, δηλαδή ο τάφος που περιορίζει τραγικά
τη δράση της ψυχικής προσωπικότητας. Επομένως, κατά τους Ορφικούς
φιλοσόφους, η Αληθινή Ζωή εκκινά μετά τον διαχωρισμό της ψυχής από τα
δεσμό του σώματος.
Όπως μας πληροφορεί ο νεοπλατωνικός
φιλόσοφος Πρόκλος (“Τίμαιος”, Ε’), οι Ορφικοί μύστες διατύπωναν την
ακόλουθη ευχή: “Κύκλου τ’ αν λήξαι και αναπνεύσαι κακότητος”, η οποία
είναι ευχή απαλλαγής της ψυχής από το μαρτύριο των ενσαρκώσεων, ούτως
ώστε να αναπνεύσουν από την ανθρώπινη κακία. Μέρος μάλιστα της
διαδικασίας της νεκρικής τελετής, στον κύκλο των Ορφικών φιλοσόφων, ήταν
η απόθεση στα χέρια των μεταστάντων, μίας μικρής πλάκας, προερχομένης
από χρυσό, επί της οποίας χαράσονταν τα ακόλουθα λόγια: “Αυτάμ εμοί
γένος ουράνιον”. Επρόκειτο για μία σαφή δήλωση της ουράνιας καταγωγής
του ανθρώπου.
Περί της αντιλήψεως της Θεϊκής καταγωγής
της ψυχής, συνηγορούν οι Ορφικές πινακίδες της Πετέλιας, στις οποίες ο
νεκρός εμφανίζεται να επαίρεται για την ουράνια καταγωγή του, ενώ σε μία
άλλη πινακίδα προερχομένη από τους Θουρίους, άλλος μεταστάς, αναφέρεται
αορίστως στην πτώση του στο γήϊνο πεδίο, συνεπεία των αδίκων πράξεων
και των συστημάτων τα οποία διέπραξε κατά τη διάρκεια του γήϊνού του
βίου.
Σύμφωνα με τους Ορφικούς Μύστες, η ψυχή
εξέπεσε από το Θεϊκό πεδίο στο γήϊνο, πλήρης λήθης και ανηθικότητας,όπως
συνάγεται και από τον Πλατωνικό “Φαιδρό”, κατάσταση όμως η οποία δεν
είναι οριστική, καθώς μέσα από τον κύκλο των επανενσαρκώσεών της, η
ψυχική προσωπικότητα επιζητεί την επανένωσή της με τη Θεϊκή αρχή, από
την οποία άλλωστε και προέρχεται. Από όσα εκτέθηκαν, προκύπτει ότι η
πίστη στην επανενσάρκωση των ψυχών στο γή’ίνο επίπεδο αποτελούσε μία
πανάρχαιη δοξασία, όμως μόνο οι Ορφικοί φιλόσοφοι και μύστες προσέδωσαν
ένα περιεχόμενο μυ- στηριακό σε αυτή την αντίληψη. Στη Θεϊκή καταγωγή
της ψυχής αναφέρονται με σαφήνεια και οι Ορφικοί Ύμνοι.
Αξίζει να γίνει μνεία στο γεγονός ότι στα
Ορφικά η ψυχή αποκαλείται γλυκύ τέκνο του Διός. Συγκεκριμένα, όπως
συνάγεται από τα “Ορφέως Αποσπάσματα” (XXIV, Πρόκλου Εις Τίμαιον, (Λ. 2
σ. 124, 33) υπό τον τίτλο “Ο Θεός πατήρ των Ψυχών”, αναφέρεται:
“Απεκαλείτο δε (η ψυχή) γλυκύ τέκνον του Διός”. Και ολίγον, κατόπιν,
αφού προεκάλεσε την Θεολογίαν, που παρεδόθη υπό του Θεού, λέγει λοιπόν η
ψυχή περί του Διός, ο οποίος εδημιούργησε το σύμπαν. “…εν μέσω των
διανοιών του πατρός, κατοικώ εγώ η ψυχή, που εμψυχώνω τα πάντα με την
θερμότητα. Διότι έθεσε τον μεν νουν εντός της ψυχής, την δε ψυχήν εντός
του οκνηρού σώματος, ημάς (τον νουν και την ψυχήν) εγκαχέστησεν ο πατήρ
των ανθρώπων και των Θεών”.
![]() |
| Μετενσαρκωση στην Αρχαια Ελλαδα |
Από την παράθεση των ανωτέρω, καθίσταται
αντιληπτό ότι η Ψυχή είναι άϋλη και αόρατη, αποτελεί δε τμήμα της
Συμπαντικής ψυχής. Μία φάση δε των Ορφικών τελετουργιών, των τόσο μεστών
σε περιεχόμενο αλλά και σε συμβολισμούς, περιελάμβανε και την Τελετή
του Τροχού, κατά την οποία ο Ιεροφάντης κατηχούσε τους μυουμένους
σχετικά με την εσωτερική αντίληψη της επανενσαρκώσεως της ψυχής. Επίσης,
αξίζει να τονισθεί ότι κατά την μεγάλη Εορτή των Ανθεστηρίων, η ψυχή
αναδυόταν συμβολικά από ένα πιθάρι που αντιπροσώπευε τον τάφο, ένα
τελετουργικό δρώμενο το οποίο είναι πρόδηλο ότι έλκει την καταγωγή του
από τις εσώτερες Ορφικές παραδόσεις. Η Ψυχή επιπροσθέτως, ασκεί
καθοδηγητικό ρόλο, έχει δηλαδή προορισμό όχι να υποτάσσεται και να
υπακούει, αλλά να οδηγεί και να άρχει, όπως αναφέρει ο Πλάτων στον
“Φαίδωνα” (80.α). Κατά τον Όμηρο, η ψυχή ενυπάρχει στο σώμα, ενώ όταν
επέρχεται ο θάνατος, η ψυχή αποσύρεται στον Άδη, όπου και κινείται σαν
μία άϋλη σκιά. Για τους Ορφικούς φιλοσόφους, όπως αναφέρθηκε, η ψυχή
αποτελεί “πραγματικό ον Θείας φύσεως και αθάνατον ειμαρμένης”. Τα Ορφικά
Μυστήρια δίδασκαν ότι μόλις η ψυχή απαλλαγεί από το σώμα, εφ’ όσον
διήγαγε βίο αγαθό, ανέρχεται σε Ανώτερους Κόσμους, τελειοποιηθείσα, ενώ
στην αντίθετη περίπτωση μετενσαρκώνεται, έως ότου ανελιχθεί. Η ψυχή,
ανερχόμενη την διαβαθμισμένη εξελικτική κλίμακα των θνητών, ημιθέων,
Θεών,ανελίσεται σε ανώτερα πνευματικά στάδια, φθάνοντας τελικά στην
ιδεώδη κατάσταση της γαλήνης και της ευδαιμονίας. Δια των διαδοχικών της
εξαγνισμών και ανελίξεων, η ψυχή κατορθώνει να αποκτήσει έναν
πνευματικό και πλέον υλικό οργανισμό, δια του οποίου ανέρχεται στην
ουράνια κλίμακα. Ο μυσταγωγός Πλούταρχος, μυημένος στα Δελφικά Μυστήρια,
στο έργο του “Βίοι Παράλληλοι” (Ρωμύ- λος, 28) δικαιώνει αυτή την
αντίληψη, προσθέτοντας μάλιστα ότι: “Οι ψυχές. πολύ φυσικά και σύμφωνα
με τη Θεία δικαιοσύνη, μεταβάλλονται από ανθρώπους σε ήρωες, από ήρωες
σε ημιθέους και από ημιθέους σε Θεούς, αν καθαριστούν και εξαγνιστούν
τελείως, αποβάλλοντας κάθε τι που είναι θνητό και που υπόκειται σε
πάθη”.
Οι Πυθαγόρειοι, όπως αναφέρεται στα
“Χρυσά Έπη του Πυθαγόρα”, θεωρούσαν ότι μετά το θάνατο και την απαλλαγή
από το θνητό περίβλημα, αναδεικνύεται η άφθαρτη υπόσταση του ανθρώπου,
επί της οποίας ο θάνατος δεν έχει κυριαρχία. Περί της ψυχικής αθανασίας
αποφαίνεται όμως και ο Εμπεδοκλής, στο σύγγραμμά του “Καθαρμοί”, όπως
άλλωστε και ο Ηράκλειτος, ο οποίος μάλιστα κάνει λόγο για εξωτερικό και
εσωτερικό -ψυχικό- φως. Ο “σκοτεινός” Εφέσιος φιλόσοφος ακόμη υπεστήριζε
ότι η γνώση της ψυχής έχει άμεση συνάφεια με την γνώση της δομής του
κόσμου. Ο Εμπεδοκλής συγκεκριμένα, στο προαναφερόμενο έργο του,
υποστηρίζει ότι βρίσκεται στα πρόθυρα της απολυτρώσεως από τον κύκλο των
γεννήσεων. Σε αυτή την αντίληψη αποδίδεται και η δήλωση “Αθάνατος εγώ
κι όμοιος Θεός.. .Τια τους προσωκρατικούς φιλοσόφους και ειδικότερα για
τον Αναξι• μένη (6ος αιών π.Χ.), η ψυχή ταυτίζεται με την αρχή της
φύσεως. Σύμφωνα με την κοσμοαντίληψη του Αναξιμένους, η ψυχή εκπροσωπεί
την κοσμική τάξη, από τις αρχές της οποίας διέπεται και ο άνθρωπος. Ο
γνωμικός ποιητής Φωκυλίδης, θεωρεί ότι η μετάσταση αποτελεί την αφετηρία
για την Θέωση και αυτό διότι “αφού θα εγκσταλείψουμε το νεκρό σώμα μας
εδώ κάτω, θα γίνουμε Θεοί, γιατί μέσα μας κατοικούν ψυχές αθάνατες και
αδιάφθαρ- τες”.
Ο Ησίοδος ακόμη στη Θεογονία του
υπαινίσσεται τη Θεϊκή καταγωγή της ψυχής αλλά ταυτόχρονα επεσήμανε και
τη θνητή υπόσταση του ανθρώπου, απευθυνόμενος δε προς τις Μούσες, τις
παρότρυνε:
![]() |
| Ησιοδος Θεογονια |
‘Υμνήστε των αθανάτων το Ιερό γένος, που
αιώνια ζουν, αυτούς που από τη γη γεννήθηκαν και τον έναστρο
ουρανό”. Την αθανασία της ψυχής, αποδέχονται και άλλες μεγάλες
προσωπικότητες της πνευματικής ζωής της αρχαίας Ελλάδας, όπως ο τραγικός
ποιητής Σοφοκλής, ο οποίος ενστερνιζόμενος την αντίληψη ότι η ψυχή
απελευθερώνεται μόλις αποδεσμευθεί από το σώμα, ισχυρίζεται ότι το πρώτο
από τα αγαθά, είναι να μη γεννηθείς (τελειωθείς πλέον και ανερχόμενος
σε Ανώτερα Πεδία), το δεύτερο είναι να πεθάνεις όσο το δυνατόν
νωρίτέρα”. Έχοντας διαποτισθεί από ανάλογες αντιλήψεις, ο φιλόσοφος
Κλεόμβροτος ο Αμβρακεύς, θα οδηγηθεί στην μέλλουσα ζωή, πηδώντας από
έναν πύργο, ενώ ο πασίγνωστος φιλόσοφος Ηγησίας ο Πεισιθάνατος ασκούσε
τόσο μεγάλη επιρροή στις τάξεις των μαθητών του, ώστε όταν οι
αυτοκτονίες αυξήθηκαν σε σημαντικό βαθμό εξαιτίας των κηρυγμάτων του
περί της αξίας του θανάτου και την προσδοκία της μελλούσης ζωής, ο
Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος έκλεισε τις σχολές του προκειμένου να ανασχέσει
αυτό το φιλοσοφικό και κοινωνικό φαινόμενο.
’Αλλο σαφές δείγμα το οποίο υποδηλώνει
την προσήλωση στην ιδέα της ψυχικής αθανασίας, προέρχεται από χωρία της
Οδύσσειας, όπου εμφανίζεται ο Οδυσσέας, κατερχόμενος στον Άδη, να καλεί
τις ψυχές των νεκρών, προκειμένου να συναντήσει και να συμβουλευθεί τον
Τειρεσία. Στην Οδύσσεια (Λ 489-491), ο Όμηρος παραθέτει τον διάλογο που
λαμβάνει χώρα ανάμεσα στον Οδυσσέα και στην ψυχή του μάντη Τειρεσία,
σύμφωνα με τον οποίο, η ψυχή του μάντη φέρεται να λέει: “Θα προτιμούσα
να είμαι δούλος ενός φτωχού αγρότη, παρά να είμαι των νεκρών του Άδη
βασιλιάς”. Πρόκειται για μία φράση που υποδηλώνει την απέχθεια της ψυχής
του νεκρού προς το ζοφερό βασίλειο του Κάτω Κόσμου.
Κατά την ομηρική περίοδο, κυριαρχούσε η
αντίληψη ότι η ψυχή όχι μόνο ζει μετά την μετάσταση, αλλά ότι καταφεύγει
στα οστά του νεκρού. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι Έλληνες διατηρούσαν
την ωμοπλάτη του Πέλοπος, πιστεύοντας ότι είχαν έτσι εξασφαλισμένη και
την συμπαράσταση της ψυχής του. Ο Κίμων ακόμη, πολύ αργότερα, έφερε τα
οστά του Θησέως στην Αθήνα, διότι κατ’ αυτόν τον τρόπο θεωρούσαν ότι
έτσι επετύγχαναν την υπηρεσία και την βοήθεια της ψυχής του σε
αντιξοότητες που ανέκυπταν για την Πολιτεία. Ο Ησίοδος μνημονεύει το
γεγονός ότι οι Λακεδαιμόνιοι απέκτησαν “μία μεγάλη ανωτερότητα στις
μάχες ενάντια στους 7εγεάτες”, όταν μετέφεραν από την Τεγέα στην Σπάρτη
τα οστά του Ορέστη.
Δεν θα πρέπει επίσης να παραβλεφθεί η
παραδοσιακή αντίληψη που διακατείχε τις οικογένειες των νεκρών κατά το
απώτατο παρελθόν, ότι τα πνεύματα και οι ψυχές των μεταστάντων της
οικογένειας και κατ’ επέκταση της φυλής, διατηρούν τους συνεκτικούς τους
δεσμούς με τα οικεία τους πρόσωπα. Ασκούν συμβουλευτικό αλλά και
προστατευτικό ρόλο επί αυτών, λαμβάνουν μέρος σε πολέμους και
αγωνίζονται “υπέρ βωμών και εστιών”, πλησίον των ζώντων.Σύμφωνα με τον
Πλούταρχο (Θησεύς, παρ. 35) οι Έλληνες είχαν δει στον Μαραθώνα αλλά και
στην Σαλαμίνα, την ψυχή του Θησέως να ηγείται του στρατεύματος και να
πολεμά κατά των Περσών, διασπείροντάς τους τον φόβο και τον πανικό.
Άλλο σχετικό παράδειγμα συμμετοχής των
ψυχών στα εγκόσμια, ενισχύοντας την αντίληψη της ψυχικής αθανασίας,
αντλείται από τον επικό κύκλο του Τρωικού Πολέμου. Στην Ιλιάδα
συγκεκριμένα, οι Θεοί και οι Θεές, που συνιστούν ψυχές αναχθείσες στην
Θεϊκή Τάξη, τοποθετούνταν άλλες μεν υπέρ των Ελλήνων, άλλες δε υπέρ των
Τρώων. Επίσης ανάλογη περίπτωση έχουμε και με το περιστατικό του
Κλεισθένους, τυράννου της Συκιώνος, ο οποίος πολεμώντας τον Άργο,
φρόντισε να εξασφαλίσει από τη Θήβα τα οστά του Μελανίππου και του
Μενεσθέως, δύο επιφανών πολεμικών μορφών του Θηβαϊκού κύκλου,
προκειμένου να αντιτάξει τον δυναμισμό της ψυχής τους στον ήρωα του
Άργους Άδραστο.
Ανάλογα και οι Έλληνες της Ομηρικής
περιόδου καλούσαν τις ψυχές των νεκρών με τα ονόματά τους, κάνοντας γι*
αυτούς ειδικές σπονδές με γλυκό κρασί καθώς και με μελόνερο με
πασπαλισμένο αλεύρι (Οδ. XI,26).
Από αυτή την περιγραφή, διαφαίνεται ότι
οι αρχαιοέλληνες είχαν καθιερώσει τις χοές ως ένα είδος τελετουργικής
επικλήσεως, το οποίο συνεδύαζε τον εξευμενισμό με την έκκληση προς τις
ψυχές. Οπωσδήποτε όμως υπήρχαν και ειδικές τελετουργίες με ψυχολατρικές
διαστάσεις, οι οποίες εκτελούνταν σε Ιερούς χώρους, στα επωνομαζόμενα
Νεκυμαντεία, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και το Ψυχοπομπείο του
Ταινάρου.
Σύμφωνα με την Αρχαιοελληνική εξ’ άλλου
αντίληψη, η ψυχή αφού υποστεί τη διαδικασία της ψυχοστασίας, στη
συνέχεια προπαρασκευάζεται για την προσεχή της επανενσάρκωση, για τα δε
αδικήματα που διέπραξε, καλείται να αντιμετωπίσει τη Θεά Νέμεση και τις
Ερινύες, οι οποίες και την καταδιώκουν ανηλεώς. Κατά την μεταομηρική
περίοδο η οποία τελεί υπό την ιδεολογική επίδραση του Ηρωικού στοιχείου,
κυριαρχεί η αντίληψη ότι η ψυχή του τεθνεώντος Ήρωος ανελίσσεται,
ακολουθώντας την Ατραπό της Θεώσεως.
Πότε όμως και γιατί επέρχεται ο θάνατος και ποιά είναι η αναγκαιότητα που τον επιβάλλει;
Αναμφίβολα ο θάνατος δεν συνιστά παρά το
βιολογικό τέλος το οποίο επισφραγίζει είτε μία δυσαρμονική κατάσταση,
είτε δίνει τέλος στην κατάρρευση του οργανισμού η οποία επέρχεται από
την νέκρωση των περισσοτέρων κυττάρων του, καθώς πλέον δεν είναι σε θέση
να τα αντικαταστήσει με την δημιουργία νέων και υγιών. Ο Πλάτων τόσο
στον Ύίμαιο” και στον “Θεαίτητο” όσο και στον διάλογο “Φαιδρός”,
διαπραγματεύεται το ζήτημα της Αθανασίας της Ψυχής: “Κάθε ψυχή είναι
αθάνατη, διότι κάθε τι που κινείται από μόνο του είναι αθάνατο. Κάθε
άλλο όμως, που κάτι άλλο κινεί και από κάτι άλλο κινείται, όταν
τερματίζει την κίνησή του τερματίζει και τη ζωή του. Μόνο λοιπόν αυτό
που κινεί το ίδιο τον εαυτό του είναι και πηγή κίνησης για το υπόλοιπα,
όσα κινούνται, επειδή ακριβώς ποτέ δεν εγκαταλείπει τον εαυτό του. Η
αρχή επομένως, είναι κάτι που δεν δημιουργείται. Διότι κατ’ ανάγκη, κάθε
τι που δημιουργείται οφείλει τη δημιουργία του σε μία αρχή. Η αρχή όμως
σε τίπστε. Διότι εάν η αρχή πραγματοποιείται από κάτι άλλο, δεν θα ήταν
δυνατό να ονομασθεί αρχή. Εφ’ όσον λοιπόν δεν δημιουργείται,
αναγκαστικά είναι και άφθαρτη. Διότι εάν πραγματικά χαθεί η αρχή, ούτε η
ίδια είναι δυνατόν να δημιουργήσει κάτι άλλο, ούτε κάτι άλλο από αυτήν,
εάν αναγκαστικά τα πάντα οφείλουν τη δημιουργία τους σε μία αρχή. Έτσι
λοιπόν η αρχή της κίνησης είναι το ον εκείνο που κινεί μόνο του τον
εαυτό. Αυτό μάλιστα δεν είναι δυνατό ούτε να χαθεί ούτε να γεννηθεί,
διαφορετικά και ολόκληρος ο ουρανός και στο σύνολό της η δημιουργία θα
καταποντισθούν και θα σταθούν και ποτέ δεν θα έχουν αρχή, από την οποία
θα κινηθούν και πάλι. Αφού λοιπόν αποδείξαμε πως είναι αθάνατο αυτό που
κινεί τον εαυτό του, δεν θα διστάσει κανείς να ομολογήσει ότι και η
ουσία και η αιτία ύπαρξης της ψυχής είναι αυτή η ίδια η ύπαρξη. Διότι
κάθε σώμα στο οποίο η κίνηση προέρχεται από εξωτερικές δυνάμεις, είναι
άψυχο. Αυτό όμως στο οποίο η κίνηση προέρχεται από τον ίδιο τον εαυτό
του, είναι έμψυχο και τέτοιου είδους είναι η φύση της ψυχής. Αν όμως
αυτό έτσι έχει, εάν δηλαδή αυτό που κινεί μόνο του τον εαυτό του δεν
είναι τίποτε άλλο παρά η ψυχή, αναγκαστικά η ψυχή θα είναι κάτι
αδημιούργητο και αθάνατο…”.
![]() |
| Σωκρατης και αθανασια ψυχης |
Ο Σωκράτης, δια της μεταστάσεώς του,
διδάσκει στους μαθητές του την αρχή της Αθανασίας της Ψυχής. Στον
“Φαίδωνα” αναπτύσετα ι η σχετική σωκρατική αντίληψη με ιδιαίτερη
ευκρίνεια: Εκείνος που χρησιμοποιώντας καθαρή διάνοια επιδιώκει να
συλλάβει την εσωτερική έννοια των πραγμάτων, απαλλαγμένος, όσο μπορεί
από τα μάτια και τα αυτιά και όλο γενικά το σώμα, που ταράζει την ψυχή
και δεν την αφήνει να αποκτήσει την αλήθεια και τη φρόνηση. Θάνατος δεν
ονομάζεται η λύση και ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα. Να λύνουν όμως
την ψυχή πιο πολλή προθυμία δείχνουν πάντα μόνο εκείνοι που φιλοσοφούν
αληθινά και το μελέτημα τούτο είναι χαρακτηριστικό των φιλοσόφων, η λύση
και ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα. Όπως ανέφερα στην αρχή, θα ήταν
φαιδρό ο άνθρωπος να προπαρα- σκευάζεται σε όλη του τη ζωή για να είναι
είναι κοντά στον θάνατο και να αγανακτεί σαν έρθει τέλος σ’ αυτόν…”. Και
προσθέτει: “Και μεν το σώμα εστίν ημίν σήμα, της δε ψυχής τούτο”. Στον
“Γοργία” ο μεγάλος μυσταγωγάς Σωκράτης εκφράζει την ακόλουθη αντίληψη:
“Ποιός γνωρίζει εάν η ζωή είναι θάνατος και ο θάνατος ζωή;”.
Επανερχόμενοι στις σωκρατικές
διδαχές,διαπιστώνεται ότι ο Σωκράτης διαμόρφωσε την ηθική του στάση με
γνώμονα την επιδίωξη της απελευθερώσεως της ψυχής από το θνητό της
περίβλημα, το σώμα. Σύμφωνα προς αυτήν, η ψυχή με την επανενσάρκωσή της
διέρχεται μέσα από τη λήθη και κατά συνέπεια δεν διατηρεί μνήμες από τις
προηγούμενες ενσαρκώσεις της. Σε σχέση με το γεγονός αυτό, υφίσταται
μία σκοπιμότητα η οποία άπτεται του ιδίου του σχεδιασμού της ζωής. Η
ψυχή δεν διατηρεί μνήμες από πρώτερες ενσαρκώσεις της, ώστε να έχει την
ευχέρεια να δοκιμασθεί εκ νέου και μέσα από την υπέρβαση των δοκιμασιών
που υφίσταται, να εξελιχθεί και να ανελιχθεί. Ωστόσο η ανάμνηση των
αιωνίων αρχετύπων υφίσταται υποσυνείδητα. Επειδή η ψυχή είναι άμεσα
συνυφασμένη με το Αιώνιο Ον, όταν παραμείνει μόνη της, αποχωριζόμενη από
το σώμα, επανακτά τις αναμνήσεις της και επανευρίσκει την Αιώνια
Αλήθεια. Τίθεται επομένως το ζήτημα της αθανασίας της ψυχής, όντας
αχώριστη από την Αιώνια Αρχή που κυριαρχεί στο σύμπαν. Αυτή η διαπίστωση
παρέχει στον Πλάτωνα την ευχέρεια να ισχυρίζεται στον διάλογο
“Θεαίτητος”ότι “Κάθε άνθρωπος έχει εν εαυτώ το θειον Άρχον”, μετέχει
δηλαδή της Θείας ουσίας, δια του ψυχικού τμήματος της δυαδικής
υποστάσεώς του. Γι’ αυτό λοιπόν, όταν η ψυχή ερευνά μέσα της πηγαίνει
κατ’ ευθείαν στο ον το καθαρό, το αιώνιο, το αθάνατο, το αναλλοίωτο, και
συγγενεύοντας συνενώνεται πάντα μαζί του απαλλασσόμενη από την
προηγούμενη πλάνη και υπάρχει πάντα αναλλοίωτη, αφού ενώνεται και με το
αναλλοίωτο εκείνο ον. Η ψυχική αυτή κατάσταση, ονομάζεται φρόνηση,
διατείνεται ο Σωκράτης. Και συνεχίζει στον διάλογο “Φαίδων”,
υποστηρίζοντας τα κατωτέρω: “Σκέψου λοιπόν αν από όσα είπαμε δεν
συμπεραίνεται ότι η ψυχή μεν είναι όμοια με το Θείο, το αθάνατο, το
λογικό, το αδιάλυτο, και πάντα ίσο, προς τον εαυτό του, ενώ το σώμα
είναι όμοιο με κάθε τι ανθρώπινο, θνητό, άλογο, διαλυτό και ουδέποτε ίσο
προς τον εαυτό του…”.
Στο έργο του Πλάτωνος “Αξίοχρς” (Ε’ 365),
ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι αφ’ ης στιγμής η σύνθεση σώματος-ψυχής
παύσει να υφίσταται και η ψυχή εγκατασταθεί πλέον σε οικείο της τόπο,
δηλαδή στο Ουράνιο πεδίο, το εναπομείναν σώμα δεν αποτελεί τίποτε άλλο
παρά χώμα στερούμενο λογικής και άρα δεν αποτελεί πλέον άνθρωπο. “Ημείς
μεν γαρ εσμέν ψυχήν”, υποστηρίζει και η ψυχή είναι ένα ζώο αθάνατα
εγκλωβισμένο σε θνητό φρούριο, διδάσκει ανά τους Αιώνες ο μύστης
Σωκράτης.
Στον Αξίοχο, επίσης, ο Σωκράτης
υποστηρίζει ότι η ψυχή μετέχει των ανθρωπίνων δοκιμασιών και πόνων ως
συνάλγουσα, επιζητώντας πάντοτε όμως τον συγγενή της αιθέρα. Επομένως, η
μετάσταση, συνιστά μεταβολή κακού σε καλό. ” Ώστε η του ζην απαλλαγή
κακού τινός έστιν εις αγαθόν μεταβολή”. Καταλήγοντας, ο Σωκράτης
απευθυνόμενος στον ετοιμοθάνατο Αξίοχο, του λέγει τα ακολουθα: “Ώστε ουκ
εις θάνατον αλλά εις αθανασίαν μεταβάλλεις ω Αξίοχε”. Στον Φαίδωνα εξ’
άλλου υποστηρίζει τα ακόλουθα: ‘Το μεν θνητόν αποθνήσκει, το δε αθάνατον
σων και αφιάφθορον ρίχεται απών υπεκχώρησαν τω θανάτω”.
Σύμφωνα με την σωκρατική αντίληψη, όπως
αυτή προκύπτει από το έργο “Απομνημονεύματα” του Ξενοφώντος, και τα ζώα
διαθέτουν ψυχή, πλην όμως ο Δημιουργός επιμελήθηκε ώστε ο άνθρωπος να
αποκτήσει ψυχή αρίστη, δηλαδή απείρως εξελιγμένη. Η ειδοποιός διαφορά
μεταξύ ανθρώπων και ζώων. έγκειται στο γεγονός ότι ο μεν άνθρωπος είναι
αυτοσυνείδητος, ενώ τα ζώα όχι. Επιπροσθέτως στον “Φίληβο”, ο Σωκράτης
εκθέτει την αντίληψη ότι “Σοφία μην και νους άνευ ψυχής ουκ αν ποτέ
γενοίσθην” δηλαδή νους και σοφία άνευ ψυχής δεν δύνανται να υπάρξουν.
Επίσης οι Στωϊκοί φιλόσοφοι, έχοντας δεχθεί επιρροές από την πλατωνική
διδασκαλία, δέχονταν ότι η ψυχή αποτελεί τμήμα της αναπόσπαστης ψυχής
του Κόσμου. Ακόμη και αυτός ο ορθολογιστής Αριστοτέλης, ο οποίος
αντέκρουε τις πλατωνικές ιδέες περί μετεμψυχώσεως και ψυχικής αθανασίας,
υπεστήριζε ότι η ψυχή ταυτίζεται με το στοιχείο της ζωής.
![]() |
| Πλατων και Τρισυποστατη Ψυχη |
Ο Πλάτων υπεστήριξε ότι η ψυχή είναι
τρισυπόστατη, δηλαδή διακρίνεται σε τρία επιμέρους τμήματα. Πρόκειται
για το θυμοειδές και επι- θυμητικόν, καθώς και για την ανώτερη ψυχή, η
οποία προϋπάρχει της ανθρώπινης γεννήσεως στο γήϊνο πεδίο και επιζεί της
μεταστάσεώς της. Πρέπει να αναφερθεί ότι ο Πλάτων, όντας
μυημένος,προσέδιδε στην Ψυχή έναν καταφανώς εσωτερικό συμβολισμό,
σύμφωνα με τον οποίο η ψυχή απεικονιζόταν ως ένα ζεύγος φτερωτών αλόγων,
αγόμενα από τον ηνίοχο. Ο ηνίοχος, που αλληγορικά αντιστοιχεί στον Νου,
από κοινού με το λευκό άλογο που αντιπροσωπεύει το θυμικό, προσπαθούν
να συμμορφώσουν το μελανό άλογο το οποίο ανταποκρίνεται στο επιθυμητικό,
ώστε ευθυγραμμιζόμενο προς τον προορισμό τους, να πορευθούν προς την
ουράνια ανάταση, στην οποία οδηγεί η πορεία προς τον μυητικό Όλυμπο.
Ακριβώς στο σημείο αυτό πραγματοποιείται σαφής μνεία στις δύο
πολικότητες οι οποίες διαπερνούν ολόκληρο το σύμπαν, στη θετική και στην
αρνητική δύναμη, η σύνθεση των οποίων άγει και υπηρετεί τον σκοπό της
Δημιουργίας.
Σύμφωνα εξ’ άλλου με τον Πλατωνικό
διάλογο Τίμαιος”, η γένεση της ψυχής του κόσμου ανάγεται στον Ύπατο θεό
Δία, στον θεϊκό Τεχνίτη, διαχεόμενη σε ολόκληρη την έκφανση της
δημιουργίας.Επιπροσθέτως στη Ζ’ Επιστολή του Πλάτωνος, εκφράζεται η
αντίληψη ότι η ψυχή είναι αθάνατη, βρίσκει δε απόλυτη ανταπόδοση για τις
πράξεις της μόνο όταν απαλλαγεί από το σωματικό της περίβλημα, οπότε
έχοντας καθαρθεί ολοκληρωτικά και εξελιχθεί, μεθίσταται πλέον στα Ηλύσια
Πεδία.
Η υπέρτατη αρχή στο Σύμπαν, δημιούργησε
τον άνθρωπο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή του. Αστό το βαρυσήμαντο
γεγονός υποδηλώνει άλλωστε και η ετυμολογική ανάλυση της λέξεως
“Άνθρωπος”. Ο Άνω Θρώσκων, αυτός που τείνει θα λέγαμε συμβολικά προς τα
πάνω, αυτός που είναι προορισμένος να επιτελέσει το σχέδιο της
Ανατάσεως. Δεν θα είχε κανένα νόημα η εξελικτική συνέχεια του
Πολιτισμού, δεν θα είχε καμμία σημασία η τάση για πρόοδο και ανύψωση σε
όλες τις εκφάνσεις του πολιτιστικού γίγνεσθαι, εάν τα πάντα ήταν φθαρτά,
εφήμερα, παροδικά. Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει. Οι φυσικοί νόμοι
διδάσκουν ότι τίποτε δεν πεθαίνει, απλά όλα μεταβάλλονται. Όπως
προαναφέρθηκε, ο ψυχικός παράγοντας και η αείζωη ιδιότητα – ποιότητα
αυτού, αναδείχθηκε μέσω των αρχέγονων μυστηριακών θεσμών. Ο βαθύτερος
σκοπός των μυσταγωγικών θεσμοθεσιών ήταν η δια τελετουργικών πράξεων
Αφύπνιση του Εσώτερου, Αθάνατου, Εαυτού, η ψυχική και πνευματική
ανάταση, ο εξαγνισμός και η ανύψωση στον Μυητικό Όλυμπο με στόχο την
κατανόηση του ανθρωπίνου προορισμού και τη βαθμιαία επίτευξη της
αυτογνωσίας. Τα Ελευσίνια, όπως και όλα τα πανάρχαια Ελληνικά Μυστήρια,
δίδασκαν δια της αλληγορίας και των συμβολισμών ότι η Ζωή εκδηλώνεται
κατά περιοδικό τρόπο άλλοτε στο γήινο επίπεδο, δια της παρουσίας της
Περσεφόνης στον κόσμο των ζώντων, και άλλοτε στον κάτω κόσμο, στο πεδίο
των ψυχών δια της παρουσίας της στο βασίλειο του Άδη.
Η αληθινή ευτυχία δεν συνίσταται στην
απόκτηση απλά ορισμένων υλικών αγαθών, είναι συνυφασμένη με την εμπέδωση
ορισμένων ψυχικών αρετών και εσωτερικών ιδιοτήτων, μεταξύ των οποίων
διακρίνουμε το θάρρος, την ευθύτητα στον χαρακτήρα και την ευφυΐα,
σύμφωνα με τον διάλογο “Ευθυδημος”Ύου Πλάτωνος (279 Α).
Ίσως βέβαια να υποστηριχθεί η άποψη ότι η
ευτυχία στο εξωτερικό επίπεδο διακόπτεται από το οριακό γεγονός του
θανάτου, το οποίο νεκρώνει κάθε βιολογική διεργασία του ζώντος
οργανισμού. Ωστόσο, όμως, ο κατά τον Πυθαγόρα Γεωμέτρης του Σύμπαντος, ο
οποίος έθεσε τα πάντα σε τάξη ηπως επιμαρτυρεί ο Πλάτων στον διάλογο
“Φιληβος” (62 Α-Γ). μερίμνησε ωστε η αδιάκοπη εναλλαγή θανάτων και
γεννήσεων να προσδίδει στην εξελικτική πορεία της ύλης, μία συμβολική
συνέχεια, μία αέναη ανακύκλωση.
Η ψυχή στο αιώνιο ταξίδι της,
ακολουθώντας τον Θεό και περιφρονώντας αυτό που άτοπα ονομάζουμε όντα
και σηκώνοντας το βλέμμα της προς το μόνο πραγματικό Ον, το είχε
θαυμάσει και ξαναθυμάται αυτό που είχε δει, υποστηρίζει ο Πλάτων στον
“Φαιδρό”, κάνοντας λόγο για τα Αιώνια Αρχέτυπα. Τι επιζητεί όμως η ψυχή.
εδραζόμενη εντός της ύλης; Αναμφίβολα επιζητεί το νοητό Αγαθό, το οποίο
μόνο μέσα στον Απόλυτο κόσμο των ιδεών ανευρίσκεται. Στην αρχή της
εργασίας αυτής υποστηρίχθηκε ότι σύμφωνα με τις αρχέγονες
αρχαιοελληνικές μυστηριακές αντιλήψεις, το πνευματικό στοιχείο και η
ψυχή ζωτικοποιούν την ύπαρξη. Αυτή ακριβώς η αντίληψη ενυπάρχει αυτούσια
στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική σύλληψη όπου σύμφωνα με τον Αριστοτέλη,
στο έργο του “Περί Ψυχής” (Α,2, 4030) υποστηρίζεται ότι η ψυχή παρέχει
στο ζωντανό ον εντός του οποίου εισέρχεται, την εμψυχωτική κίνηση και
την αίσθηση. Η δε ψυχή του Κόσμου, τυγχάνει αλάνθαστη, όπως προκύπτει
από τους “Νόμους” του Πλάτωνος (X, 898).
Ποιες είναι όμως οι ιδιότητες που
χαρακτηρίζουν την Ψυχή; Η Ψυχή κατ’ αρχήν είναι αόρατη, νοητή και θεία
διατείνεται ο μυσταγωγός Πλάτων στο “Φαίδωνα” (80 Β).Διάνοια και Ψυχή
βρίσκονται σε άμεση συνάφεια. Μέσω της γυμναστικής και του χορού, η ψυχή
επιδιώκει να εμφυτεύσει τους αμετάβλητους και ακατάβλητους νόμους της
Αρμονίας εντός του σώματος το οποίο εμψυχώνοντας καλείται παράλληλα και
να διαπλάσσει. Ας προσέξουμε την υψηλή αντίληψη της πλατωνικής
διδασκαλίας για τον καθο- δηγητικό ρόλο που ασκεί η ψυχή, μία αντίληψη η
οποία δικαιολογείται, βρίσκοντας άλλωστε την ιστορική της δικαίωση μέσα
από την ανωτερότητα του ίδιου του Ελληνικού Πολιτισμού. Μέσα από τήν
ύψιστη εμπειρία της πνευματικής καθοδηγήσεως του σώματος, καθίσταται
αντιληπτή η ηγεμονική φύση της ψυχής.
Γιατί όμως η ψυχή ενσαρκώνεται στην ύλη;
Στο καίριο αυτό ερώτημα, προηγήθηκε η απάντηση, υποστηρίζοντας ότι μέσω
των διαδοχικών ενσαρκώσεων η ψυχή σταδιακά τελειοποιείται, δηλαδή
φροντίζει για τον εαυτό της, όπως αποφαίνεται ο Πλάτων στην Απολογία του
Σωκράτους, στον Φαίδωνα αλλά και στους Νόμους. Παράλληλα, όμως, ο
Πλάτων στον “Φαίδρο” (246 Β) μας αποκαλύπτει και έναν άλλο επιπρόσθετο
και εξ’ ίσου σημαντικό ρόλο που ωθεί την ψυχή στην διαδικασία της
ενσαρκώσεως. Η Ψυχή είναι επιφορτισμένη να εμψυχώνει αυτό που είναι
στερημένο από ψυχή, δηλαδή εμψυχώνοντας τον προηγουμένως άψυχο άνθρωπο,
του παρέχει τη δυνατότητα να ανυψωθεί στη Θεϊκή τάξη, κατ’ εικόνα και
καθ’ ομοίωση του Ύπατου Δημιουργού, έχοντας μέσα του πλέον εμφωλεύσει ο
σπινθήρας του Θείου Πνεύματος.
Πηγή: ‘Απολλώνιο Φως’, Ενθετο Νο 1, Ιωάννης Θ. Χαραλαμπόπουλος
Διαβάστε περισσότερα...
Παρασκευή 16 Δεκεμβρίου 2011
Στα Ρεκόρ Γκίνες ο Φιντέλ Κάστρο για 638 απόπειρες δολοφονίας
Εναντίον του έχουν γίνει οι περισσότερες απόπειρες δολοφονίας.
Ο ιστορικός ηγέτης της Κούβας, ο 85χρονος Φιντέλ Κάστρο, ο οποίος αποσύρθηκε από την εξουσία το 2006 για λόγους υγείας, μπήκε στο Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες ως το άτομο εναντίον του οποίου έχουν γίνει οι περισσότερες απόπειρες δολοφονίας: 639 φορές συνολικά από το 1959, όταν ανέτρεψε τον δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα.
«Ο ιστορικός ηγέτης της Κουβανικής Επανάστασης, ο Φιντέλ Κάστρο, είναι ο άνθρωπος που έχει γίνει τις περισσότερες φορές στόχος δολοφονίας, σύμφωνα με το Βιβλίο Γκίνες και τα αρχεία της αμερικανικής CIA, η οποία διέταξε τις περισσότερες από αυτές», αναφέρεται στην ιστοσελίδα www.cubadebate.cu.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα, μέχρι το 2006, όταν ο Φιντέλ παρέδωσε την εξουσία στον αδελφό του, Ραούλ, είχαν καταγραφεί 638 απόπειρες δολοφονίας σε βάρος του -- σχεδόν όλες είχαν διαταχθεί από τη CIA.
Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν από τους επίδοξους δολοφόνους ήταν πολλές και διαφορετικές, αλλά όλες απέτυχαν: ελεύθεροι σκοπευτές, εκρηκτικά στα παπούτσια του, δηλητήριο στα πούρα του, μέχρι και μια μικρή βόμβα, κρυμμένη σε ένα μπαλάκι του μπέιζμπολ.
Το Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες ανανεώνεται και εκδίδεται κάθε χρόνο και υποστηρίζει ότι έχει τις περισσότερες πωλήσεις παγκοσμίως μετά τη Βίβλο.
Πηγή
Ο ιστορικός ηγέτης της Κούβας, ο 85χρονος Φιντέλ Κάστρο, ο οποίος αποσύρθηκε από την εξουσία το 2006 για λόγους υγείας, μπήκε στο Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες ως το άτομο εναντίον του οποίου έχουν γίνει οι περισσότερες απόπειρες δολοφονίας: 639 φορές συνολικά από το 1959, όταν ανέτρεψε τον δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα.
«Ο ιστορικός ηγέτης της Κουβανικής Επανάστασης, ο Φιντέλ Κάστρο, είναι ο άνθρωπος που έχει γίνει τις περισσότερες φορές στόχος δολοφονίας, σύμφωνα με το Βιβλίο Γκίνες και τα αρχεία της αμερικανικής CIA, η οποία διέταξε τις περισσότερες από αυτές», αναφέρεται στην ιστοσελίδα www.cubadebate.cu.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα, μέχρι το 2006, όταν ο Φιντέλ παρέδωσε την εξουσία στον αδελφό του, Ραούλ, είχαν καταγραφεί 638 απόπειρες δολοφονίας σε βάρος του -- σχεδόν όλες είχαν διαταχθεί από τη CIA.
Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν από τους επίδοξους δολοφόνους ήταν πολλές και διαφορετικές, αλλά όλες απέτυχαν: ελεύθεροι σκοπευτές, εκρηκτικά στα παπούτσια του, δηλητήριο στα πούρα του, μέχρι και μια μικρή βόμβα, κρυμμένη σε ένα μπαλάκι του μπέιζμπολ.
Το Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες ανανεώνεται και εκδίδεται κάθε χρόνο και υποστηρίζει ότι έχει τις περισσότερες πωλήσεις παγκοσμίως μετά τη Βίβλο.
Πηγή
Διαβάστε περισσότερα...
Καρατζαφέρης «Από το να πεινάσουμε καλύτερα να μας πηδήξουν»
«Μου θυμίζει μια ταινία που είδα
πρόσφατα... Μετά τον πόλεμο στην Ιταλία παρελαύνουν οι στρατιώτες που
πολέμησαν και οι Ιταλίδες μάνες με τα παιδάκια τους και τους
χειροκροτούν. Κάποιοι τα χαϊδεύουν, τους πιάνουν τα ποδαράκια κλπ
καταλαβαίνετε τώρα... Και μάλιστα οι Ιταλίδες μάνες τα σπρώχνουν κιόλας!
Μια Αμερικανίδα μάνα βλέπει το σκηνικό και ρωτάει: "μα τι μάνες είναι
αυτές; Να σπρώχνουν τα παιδιά τους;" και μια άλλη Ιταλίδα της απαντά:
"ε, τι να κάνουν; Από το να τα δούνε νεκρά...."»
(τάδε έφη Καρατζαφύρερ)
Πηγή
(τάδε έφη Καρατζαφύρερ)
Πηγή
Διαβάστε περισσότερα...
Η μεγάλη ληστεία της Ελλάδoς.Πως και τι έγινε. Συγκλονιστικό!!
*Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος Νοεμβρίου 2011 της Athens Review of
Books, και έχει τίτλο «Η μεγάλη ληστεία» Γράφει ο Αθανάσιος Χ.
Παπανδρόπουλος:
Είναι μία βροχερή Τετάρτη του Φεβρουαρίου 1981. Το βράδυ, σε μια ψαροταβέρνα τουΧαλανδρίου, στον δρόμο προς Χολαργό, κοντά στο σπίτι του Χαρίλαου Φλωράκη, Γενικού Γραμματέα τότε του ΚΚΕ, συνευρίσκονται οι Ανδρέας Παπανδρέου, αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, Άκης Τσοχατζόπουλος...
Γεράσιμος Αρσένης, Κωστής Βαΐτσος, Βάσω Παπανδρέου, Μένιος Κουτσόγιωργας και ο μετέπειτα δήμαρχος Χαλανδρίου Νίκος Πέρκιζας. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι σίγουρος για την εκλογική νίκη του «Κινήματος» στις εκλογές του Οκτωβρίου και η συζήτηση είναι πού θα βρεθούν τα απαραίτητα κεφάλαια για να μοιραστούν στις ορδές των «μη προνομιούχων» που ανυπόμονοι περιμένουν τηνώρα της μεγάλης εισβολής.
(Διαβάστε το όλο. Θα αυξηθεί κατακόρυφα η οργή σας και δεν θα πιστεύετε τις αποκαλύψεις οι οποίες λόγω του έγκριτου δημοσιογράφου είναι όλες τεκμηριωμένες.)
«Πρόεδρε, δεν υπάρχει πρόβλημα», λέει ο Γεράσιμος Αρσένης, μετέπειτα «τσάρος τηςοικονομίας», στον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ. «Το διεθνές σύστημα», επιμένει, «έχει μεγάλη ρευστότητα και θα βρούμε αρκετό χρήμα να φέρουμε στην Ελλάδα. Εξάλλου, τα επιτόκια είναι χαμηλά, όπως και το ελληνικό δημόσιο χρέος. Υπάρχουν έτσι περιθώρια να αντιμετωπίσουμε και αιτήματα για παροχές, αλλά και μία πιθανή φυγή κεφαλαίων στις ξένες τράπεζες από βιομηχάνους και μεγαλοεισαγωγείς…».
«Δηλαδή λεφτά υπάρχουν, Μάκη», τονίζει ευχαριστημένος ο Ανδρέας Παπανδρέου. «Θα μπορέσουμε έτσι να δείξουμε στον λαό ότι μοιράζουμε χρήμα. Ποιος ποτέ θα μάθει ότι αυτό είναι δανεικό… Θα λέμε σε όλους τους τόνους ότι είναι το χρήμα του κατεστημένου, που τώρα ανήκει στους Έλληνες…», προσθέτει ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και δείχνει να απολαμβάνει το ουίσκι που πίνει. «Οι γιαπωνέζικες τράπεζες ψοφάνε να δανείζουν χρήμα στην Ευρώπη, κύριε πρόεδρε», λέει στον Ανδρέα Παπανδρέου ο Κωστής Βαΐτσος, που είχε διεθνή εμπειρία από τη συμβουλευτική θητεία του σε χώρα της Λατινικής Αμερικής. Γνώριζε επίσης ο ίδιος – όπως και ο Ανδρέας Παπανδρέου – ότι στην διεθνή κεφαλαιαγορά κυκλοφορούσε και άφθονο μαύρο αραβικό χρήμα σε πετροδολάρια, που άλλο που δεν ήθελε να τοποθετηθεί σε χώρες όπως η Ελλάδα. Το χρήμα αυτό ήταν καλοδεχούμενο από τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος ήθελε να το χρησιμοποιήσει για να εξαγοράσει στηνκυριολεξία ψήφους και οπαδούς, ώστε να μονιμοποιήσει την παραμονή του στην εξουσία. Αυτό ήταν το μεγάλο όραμά του και, για να το αναλύσει κανείς, απαιτούνται πολλές σελίδες.
Με απλά λόγια, λέμε ότι, όταν το 1974 ο Ανδρέας Παπανδρέου ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ, δύο πράγματα τον ενδιέφεραν: Πρώτον, να διαλύσει την μισητή του – όπως είχε αποκαλύψει στον γράφοντα – Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις (ΕΚΝΔ) και, δεύτερον, να καταλάβει την εξουσία. Επειδή μάλιστα γνώριζε ότι δεν θα μπορούσε να καταλάβει την εξουσία υποσχόμενος σοσιαλδημοκρατικού τύπου μεταρρυθμίσεις, οι οποίες εξάλλου ήσαν μέσα στο πρόγραμμα της ΕΚΝΔ, εφάρμοσε μία ριζοσπαστική, λαϊκιστική, τριτοκοσμικού τύπου στρατηγική, αξιοποιώντας τα κατώτατα δυνατά ερείσματα και ένστικτα που μπορεί να διαθέτει ένας λαός.
Σπουδασμένος στην Αμερική και οικονομολόγος, επηρεασμένος από τη σχολή της οικονομετρικής προσέγγισης των πραγμάτων, ο Ανδρέας Παπανδρέου –ο οποίος απεχθανόταν την Ευρώπη και την κουλτούρα της– ήταν ένας πολιτικός με ικανότητα τολμηρών τακτικών ελιγμών, που μπορούσε με άνεση να κινείται στρατηγικά στη βάση ορθολογικών επιλογών. Ένα σημαντικό την εποχή εκείνη στέλεχος του Κινήματος χαρακτήριζε τον αρχηγό του ΠΑΣΟΚ «κινούμενο ηλεκτρονικό υπολογιστή».Μελετούσε κάθε κίνησή του και, κυρίως, στην Αμερική είχε διδαχθεί από ειδικούς επικοινωνιολόγους να καταλαβαίνει την ψυχολογία του όχλου, να συνθηματολογεί και να μπορεί να διαισθάνεται τι θέλει να ακούσει ο ακροατής.
«Ύστερα», γράφει ο Στάμος Ζούλας, «ο Ανδρέας είχε διαπιστώσει ότι στην Ελλάδα η πιθανότητα να αποκτήσει κάποιος δημοσιότητα είναι η εκπροσώπηση απόψεων με τρόπο που να διεγείρει, που να συγκινεί, και ιδιαίτερα σε θέματα που το συναισθηματικό στοιχείο είναι πολύ έντονο». Ακόμη και όσα οι πολιτικοί του αντίπαλοι θεωρούσαν ως ανερμάτιστη πολιτική και οβιδιακές μεταμορφώσεις, στην ουσία δεν ήταν παρά ένας συνειδητός και προσχεδιασμένος τακτικισμός που είχε ως πρωταρχικό –αν όχι αποκλειστικό– στόχο την κατάληψη της εξουσίας»[1]. Και η τελευταία όντως κατελήφθη τον Οκτώβριο του 1981 και έμελλε να κρατήσει, την πρώτη περίοδο, το ΠΑΣΟΚ και τον αρχηγό του στο τιμόνι της χώρας έως τον Ιούλιο του 1989.
2. [Η δημιουργία των μηχανισμών]Εννέα χρόνια παραμονής στην εξουσία ήσαν αρκετά για το ΠΑΣΟΚ και τον ιδρυτή του να δημιουργήσουν αρθρώσεις και καταστάσεις που δύσκολα θα μπορούσαν αρθούν από φιλελεύθερες πολιτικές δυνάμεις. Ακόμα χειρότερα, την πασοκική περίοδο εμπεδώθηκε στην Ελλάδα και μία αντιδραστική τριτοκοσμική ιδεολογία η οποία σήμερα μόνον δεινά επιφυλάσσει στη χώρα. Εξάλλου, η ιδεολογία αυτή, σύμφωνα με τα γνωστά από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα πρότυπα, χρησίμευε ως άλλοθι στους μηχανισμούς που έπαιρναν σάρκα και οστά στην Ελλάδα σε αντικατάσταση του αποκαλούμενου «κράτους της δεξιάς». Μετά λοιπόν την επιχείρηση του Φεβρουαρίου 1982, όταν μία Κυριακή οι πρασινοφρουροί έκαναν δοκιμή πραξικοπήματος, σταδιακά εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα μηχανισμοί του πασοκικού κράτους που δημιουργούσαν και νέες κοινωνικο-οικονομικές αρθρώσεις.
Κοντολογίς, ο Ανδρέας Παπανδρέου επεδίωξε –και σε μεγάλο βαθμό κατάφερε– να δημιουργήσει μία φιλική προς το ΠΑΣΟΚ μεσαία τάξη, εσωστρεφή και εχθρική προς κάθε φιλελεύθερη και ευρωπαϊκή ιδέα. Επρόκειτο για μία τάξη που διψούσε για χρήμα, αλλά ήθελε να το αποκτήσει χωρίς κόπο και, κυρίως, όχι μέσα από μηχανισμούς της αγοράς και του οικονομικού ανταγωνισμού που συνεπάγεται η ελεύθερη οικονομία.
Έτσι, την περίοδο 1981-1985, εισρέουν στην Ελλάδα απίστευτα ποσά, δανεισμένα από ξένες τράπεζες, κυρίως ιαπωνικές, και δαπανώνται ασυστόλως στο όνομα της «καμένης γης», για να εκκολαφθεί η πασοκική εξουσία, η οποία ήταν και σαφέστατου τριτοκοσμικού χαρακτήρα. Την προαναφερόμενη περίοδο, η Ελλάδα δανείστηκε από το εξωτερικό περί τα 50 δισ. δολάρια, παράλληλα δε εισέπραξε και άλλα 26 δισ. δολάρια από κοινοτικές επιδοτήσεις. Μέσα σε μία τετραετία, δηλαδή, η χώρα είχε δεχθεί το ισόποσο ενός έτους Ακαθάριστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ). Όσο για το δημόσιο χρέος της, από 28% του ΑΕΠ το 1980, είχε εκτιναχθεί στο 47,8% στα τέλη του 1985[2]. Είχε, δηλαδή, σχεδόν διπλασιασθεί χωρίς να γίνει στη χώρα ούτε ένα έργο! Αντιθέτως, η κατανάλωση είχε πάει στα ύψη, με αποτέλεσμα την αλματώδη άνοδο του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών, το έλλειμμα του οποίου έφθασε να αντιπροσωπεύει το 14,5% του ΑΕΠ και να είναι το υψηλότερο κατά κεφαλήν στον κόσμο!
Στο επίπεδο της παραγωγής, όμως, η Ελλάδα υποχωρεί σημαντικά, οι εξαγωγές της παραμένουν στάσιμες, ενώ η βιομηχανία της ξεφτίζει και σταδιακά χάνεται. Το ΠΑΣΟΚ, ωστόσο, εδραιώνεται κοινωνικά και εξαγοράζει ψήφους, συνειδήσεις, συνδικαλιστικές οργανώσεις, αγροτικούς συνεταιρισμούς, δήμους, κοινότητες. Όπως ψιθυρίζεται στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους, το «Κίνημα» του Ανδρέα Παπανδρέου αποκτά καθεστωτικό χαρακτήρα και το ότι παραμένει στην Ευρώπη οφείλεται στο χρήμα που εισρέει στην Ελλάδα από τα διάφορα κοινοτικά Ταμεία. Τα τελευταία χρησιμοποιούνται για πλουσιοπάροχες επιδοτήσεις ημέτερων αγροτών, συνδικαλιστών, δημοσιογράφων, επιχειρηματιών, εκδοτών, ανώτερων και ανώτατων στελεχών επιχειρήσεων και, βεβαίως, κομματικών μηχανισμών.
Δημιουργείται έτσι σταδιακά ένα παρακράτος μαφιόζικου τύπου, το οποίο διεισδύει όλο και βαθύτερα στην πολιτική και κυριολεκτικά μολύνει τη δημοκρατία. Απίθανοι και αδίστακτοι εκπρόσωποι αυτού του παρακράτους δημιουργούν δίκτυα επικοινωνίας και επιρροής και αξιοποιούν στο έπακρο μια φαύλη «προοδευτική» δημοσιογραφία και ακόμα πιο φαύλους βαρώνους των μέσων μαζικής επικοινωνίας (ΜΜΕ). Αν δε κατά καιρούς τα σκάνδαλα, οι καταχρήσεις και οι λεηλασίες αυτού του παρακράτους βγαίνουν στη δημοσιότητα, αυτό οφείλεται αποκλειστικά σε εσωτερικούς ανταγωνισμούς και σε προσωπικές έριδες των ανθρώπων που δεσπόζουν στο παρακράτος. Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς… Ο Κοσκωτάς, ο Μαυράκης, ο Σταματελάτος, η Αγρέξ, τα καλαμπόκια, η Προμέτ, ο Οργανισμός Ανασυγκροτήσεως Επιχειρήσεων είναι μερικά από τα 200 σκάνδαλα του ΠΑΣΟΚ που είχε καταγράψει ο Γιάννης Λάμψας και είχε περιγράψει αναλυτικά σε άρθρα του στα τότε Επίκαιρα του Γιάννη Πουρνάρα.
Συγκλονιστικά και απολύτως ηλεγμένα στοιχεία για εκείνη την περίοδο περιέχονται σε ένα αποκαλυπτικό και πολύ σημαντικό βιβλίο του Δημήτρη Στεργίου, αρχισυντάκτη του Oικονομικού Ταχυδρόμου την εικοσαετία 1979-1999 και διευθυντή σύνταξης του ίδιου περιοδικού το 2000. Στο βιβλίο Το Πολιτικό Δράμα της Ελλάδος 1981-2005[3], ο συγγραφέας προέβλεπε την πτώχευση της χώρας από το 1989, όταν στην ουσία η Ελλάδα είχε απειληθεί με αποβολή από την Ευρωπαϊκή Ένωση – χωρίς να ιδρώσει κανενός το αυτί. Την αποκάλυψη αυτή είχε κάνει ο υπογράφων από τις στήλες του Οικονομικού Ταχυδρόμου, δεχόμενος τόνους ύβρεων λάσπης από τους πραιτωριανούς της «Αλλαγής».
Την ώρα, λοιπόν, που κάποιοι ψάχνουν για «επαχθή χρέη» και παραπλανούν τον κόσμο, θα πρέπει κάποια πράγματα να τα δούμε από κοντά. Ειδικότερα δε θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι σε μία χρεοκοπία δεν υπάρχουν αμέτοχοι – κυρίως όταν η χρεοκοπία είναι απότοκος συλλογικής ληστείας, τους καρπούς της οποίας άλλοι γεύονται περισσότερο, άλλοι λιγότερο και κάποιοι ίσως καθόλου.
3. [Αριθμοί και γεγονότα]Ο υπογράφων δέχεται ότι τα τριανταπέντε τελευταία χρόνια αρκετοί πολιτικοί πλούτισαν και κάποιοι υπερπλούτισαν ασκώντας το επάγγελμα του «εκπροσώπου του λαού». Δέχεται επίσης ότι στο πολιτικό μας σύστημα υπάρχει αυξημένη διαφθορά. Όλα αυτά, σε μία δημοκρατία είναι ανιχνεύσιμα και κολάσιμα. Γι’ αυτό, «επαχθή χρέη» υπάρχουν και αναγνωρίζονται
μόνον στις δικτατορίες τριτοκοσμικού και κομμουνιστικού τύπου. Αντιθέτως, στη δημοκρατία, η διαφάνεια – η οποία είναι και ένας από τους όρους λειτουργίας της – αποτελεί αντίδοτο στη διαφθορά και ενίοτε την αποτρέπει. Ωστόσο, ειδικά στην χώρα μας, υπάρχει μία άλλη, και πραγματική, διάσταση «επαχθούς χρέους» την οποίαν ουδείς τολμά να αναφέρει και, ακόμη περισσότερο, να αναδείξει. Γι’ αυτό, στο παρόν κείμενο θα προσπαθήσουμε να δώσουμε μία μερική διάσταση αυτού του «επαχθούς χρέους» προβάλλοντας στοιχεία που με πολύ κόπο αναζητήσαμε και καταγράψαμε.
Επισημαίνουμε, έτσι, ότι από το 1979 έως και το 2010 έγιναν στην Ελλάδα 5.280 γενικές και κλαδικές απεργίες, σε ποσοστό 96% του δημοσίου τομέα, με αποτέλεσμα να χαθούν 1.385 ημέρες εργασίας. Σε σημερινά ευρώ, το κόστος αυτών των εργάσιμων ημερών, που είναι 45 τον χρόνο, αντιστοιχεί σε 135 δισ. ευρώ, ήτοι στο 39% του συνολικού δημοσίου χρέους της χώρας ή στο 55% των χρεών των ασφαλιστικών ταμείων. Σημειώνουμε ότι οι απεργούντες ναι μεν δεν προσήλθαν στην εργασία τους, πλην όμως εισέπραξαν το σχετικό ημερήσιο κόστος της τελευταίας – και το συνολικό αυτό ποσόν είναι αδύνατον να υπολογισθεί. Σίγουρα, όμως, σωρευτικά αντιπροσωπεύει κάποια δισεκατομμύρια ευρώ. Οι περισσότερες από τις προαναφερθείσες απεργίες – ο αριθμός των οποίων είναι τριπλάσιος του αντιστοίχου κοινοτικού μέσου όρου πριν τη μεγάλη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ενώσεως (ΕΕ) – είχαν εκβιαστικό χαρακτήρα και κατέληξαν στην απόσπαση απίθανων προνομίων. Τα τελευταία –όπως, για παράδειγμα, τα δωρεάν ταξίδια με την Ολυμπιακή Αεροπορία όλων των μελών των οικογενειών των εργαζομένων (;) στην εταιρεία, στην πρώτη θέση– επιβάρυναν, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το κόστος παραγωγής της ελληνικής οικονομίας κατά 4% του ΑΕΠ περίπου. Έτσι, σωρευτικά τα τριάντα τελευταία χρόνια η ελληνική οικονομία επιβαρύνθηκε με άλλα 140 δισ. ευρώ, χάνοντας ταυτοχρόνως και σημαντικό μέρος από την ανταγωνιστικότητά της. Στην απώλεια αυτή θα πρέπει να προστεθεί και η κατά 2% σωρευτική επιβάρυνση του ΑΕΠ από τα κλειστά επαγγέλματα, η οποία επίσης υπολογίζεται σε άλλα 120 δισ. ευρώ.
Επίσης, από το 1993, μετά την πτώση της κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, έως και το 2009, προσελήφθησαν στην ευρύτερο δημόσιο τομέα περί τα 600.000 άτομα, με αποτέλεσμα το κόστος του δημόσιου τομέα να επιβαρυνθεί με το απίστευτο ποσόν των 500 δισ. ευρώ – κόστος το οποίο ξεπέρασε κατά τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες το αντίστοιχο μέσο της ΕΕ των 15 χωρών-μελών. Το ποσοστό αυτό σήμερα αντιπροσωπεύει 11 δισ. ευρώ ετησίως και είναι η βασική αιτία της δημιουργίας δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Ακόμα χειρότερα, επιβαρύνει και την εξυπηρέτηση του δημόσιου δανεισμού σε επίπεδα που είναι δύσκολο να υπολογισθούν. Στις παραπάνω απίστευτες επιβαρύνσεις θα πρέπει να προσθέσουμε και την χορήγηση στην Ελλάδα 180.000 συντάξεων με μηδενική ανταπόδοση, οι οποίες σε μία εικοσαετία επιβάρυναν το υπερχρεωμένο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας με 24 δισ. ευρώ, στα οποία θα πρέπει να προστεθούν και κάποια δισεκατομμύρια εφάπαξ. Την περίοδο 1990-2009 καταγράψαμε επίσης για την Αθήνα 180 δήθεν φοιτητικές διαδηλώσεις, οι οποίες κατέληξαν σε καταστροφές δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας και σε λεηλασίες πανεπιστημιακών ιδρυμάτων ανυπολογίστου αξίας. Την εικοσαετία αυτή, οι καταστροφές που προκλήθηκαν μόνον στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο υπολογίζονται στα 30 εκατ. ευρώ σωρευτικά, συμπεριλαμβανομένων και των κλοπών επιστημονικού υλικού. Από κοινωνικής δε πλευράς, οι βάρβαρες αυτές εκδηλώσεις οδήγησαν σε απώλειες δεκάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας στο κέντρο της Αθήνας και στο κλείσιμο περίπου 10.000 εμπορικών και άλλων επιχειρήσεων.
Αποκαλυπτικά επίσης στοιχεία για το μέγεθος της μεγάλης ληστείας μπορεί να εντοπίσει κανείς σε ένα θαυμάσιο βιβλίο του αείμνηστου Νικολάου Θέμελη, υπουργού Προεδρίας στην Οικουμενική Κυβέρνηση Ζολώτα το 1990, με τίτλο Τον δρόμον τετέλεκα [4]. Στο βιβλίο αυτό, ο συγγραφέας, που ήταν και πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, περιγράφει τις απίστευτες εμπειρίες του. Σε οποιαδήποτε δημοκρατική και ευνομούμενη χώρα, το βιβλίο αυτό θα είχε προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων και εισαγγελικών επεμβάσεων. Εν Ελλάδι πέρασε απαρατήρητο. Ο λόγος απλός και ευκόλως κατανοητός: ο συγγραφέας περιγράφει όργια καταχρήσεων και σπαταλών στη δημόσια διοίκηση και αναφέρει σοβαρότατες ατασθαλίες σε δήμους και κοινότητες. Ατασθαλίες που, συνολικά, ξεπερνούσαν τα 20 δισ. δραχμές την εποχή εκείνη. Το ποσόν αυτό, βέβαια, ανεβαίνει σε αστρονομικά ύψη αν διαβάσει κανείς τις εκθέσεις του Λ. Ρακιντζή, Επιθεωρητού Δημοσίας Διοικήσεως, ο οποίος, στην γνωστή έκθεσή του, περιγράφει τα σημεία και τέρατα που συμβαίνουν στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοικήσεως, στις πολεοδομίες, στα Ελληνικά Ταχυδρομεία και γενικά σε δημόσιους οργανισμούς. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Αναπτύξεως (ΟΟΣΑ), το κόστος της διαφθοράς στην ελληνική δημόσια διοίκηση αντιπροσωπεύει περί το 2% του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας, ήτοι, με τα σημερινά δεδομένα, ένα ποσόν της τάξεως των 5 δισ. ευρώ. Έτσι, σε επίπεδο τριακονταετίας, φθάνουμε αισίως τα 120 δισ. ευρώ.
Είναι, λοιπόν, ηλίου φαεινότερον ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι όντως «επαχθές», όχι όμως για τους λόγους που επικαλούνται κάποιοι νομικοί, που, υποκρίνονται ότι τώρα ανακαλύπτουν τον τροχό της διαφθοράς και της γραφειοκρατικής ασυδοσίας. Αυτοί που αναζητούν ενόχους και αποδιοπομπαίους τράγους για το αποκαλούμενο ελληνικό «επαχθές χρέος» και απειλούν με μηνύσεις και άλλα παρόμοια, καλά θα έκαναν να μάθουν …γραφή και ανάγνωση. Το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι το γνήσιο προϊόν της καταληστεύσεως του δημοσίου πλούτου από συντεχνίες, συνεταιρισμούς, συνδικαλιστικά σωματεία, δημόσιες επιχειρήσεις και κρατικοδίαιτους επιχειρηματίες. Όλος αυτός ο εσμός της ελληνικής, σοβιετικού τύπου, κλεπτοκρατίας δίνει σήμερα τον υπέρ πάντων αγώνα για να καταρρεύσει η χώρα. Είναι η μόνη ελπίδα τους. Διότι, μία ελληνική κατάρρευση θα αφήσει άθικτους όλους τους μηχανισμούς της διαφθοράς και θα ενισχύσει τις εξουσίες των συντεχνιών. Για παράδειγμα, επιχειρηματίες που τροφοδοτούν τις διάφορες φιλολογίες περί επιστροφής στην δραχμή, είναι ξεκάθαρο τι επιδιώκουν. Έχοντας τεράστια χρέη στο εσωτερικό και γερές καταθέσεις στο εξωτερικό, σε περίπτωση που η Ελλάδα επιστρέψει στη δραχμή νομίζουν ότι θα εξοφλήσουν τα χρέη τους σε υποτιμημένες δραχμές, εισάγοντας υπερτιμημένα ευρώ. Θα συμβεί, δηλαδή, ό,τι συνέβη στην πάλαι ποτε Σοβιετική Ένωση, στην οποίαν οι ολιγάρχες της νομενκλατούρας αγόρασαν σχεδόν τα πάντα με υπερτιμημένα έναντι του ρουβλίου δολάρια που είχαν φυγαδεύσει στο εξωτερικό την περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος. Με το χρήμα αυτό οι ολιγάρχες, όχι μόνον απέκτησαν αμύθητες περιουσίες, αλλά εγκατέστησαν και τις δικές τους πολιτικές εξουσίες. Έτσι, η σημερινή Ρωσία ελέγχεται από τους ολιγάρχες του χρήματος και αυτούς που αποτελούν το πολιτικό τους σκέλος.
Αυτό το μοντέλο «οραματίζονται» κάποιοι και για την Ελλάδα, γι’ αυτό και επιδιώκουν με κάθε μέσον να την αποκόψουν από την Ευρώπη. Δηλαδή, πέρα από τη μεγάλη ληστεία, οι κύκλοι αυτοί επιχειρούν σήμερα και μία πολιτικο-θεσμική ανατροπή. Το θέμα είναι τεράστιο και οι διάφορες πτυχές του θα αναδεικνύονται όλο και πιο αδρά όσο κυλά ο χρόνος. Και ο χρόνος κυλά εφιαλτικά γρήγορα.
[1] Στάμος Ζούλας, Όσα δεν έγραψα…, Καστανιώτη, Αθήνα 2003, σ. 96.
[2] Το καλοκαίρι του 1985 η χώρα έφθασε στο χείλος της κατάρρευσης, όπως περιέγραψε ο τότε διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Δ. Χαλικιάς. Βλ. τη μαρτυρία του σε συνέντευξη στον Π. Βασιλόπουλο (Οικονομικός Ταχυδρόμος, 8.1.1988), η οποία παρατίθεται στο σχετικό άρθρο μου «Από το 1985 προβλεπόταν η πτώχευση», που είναι διαθέσιμο στο http://tiny.cc/j3jax
[3] Δημήτρης Λ. Στεργίου, Το πολιτικό δράμα της Ελλάδος 1981-2005, Παπαζήση, Αθήνα 2005.
[4] Νικόλαος Θέμελης, Τον δρόμον τετέλεκα, Ι. Σιδέρης, Αθήνα 1998.
Είναι μία βροχερή Τετάρτη του Φεβρουαρίου 1981. Το βράδυ, σε μια ψαροταβέρνα τουΧαλανδρίου, στον δρόμο προς Χολαργό, κοντά στο σπίτι του Χαρίλαου Φλωράκη, Γενικού Γραμματέα τότε του ΚΚΕ, συνευρίσκονται οι Ανδρέας Παπανδρέου, αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, Άκης Τσοχατζόπουλος...
Γεράσιμος Αρσένης, Κωστής Βαΐτσος, Βάσω Παπανδρέου, Μένιος Κουτσόγιωργας και ο μετέπειτα δήμαρχος Χαλανδρίου Νίκος Πέρκιζας. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι σίγουρος για την εκλογική νίκη του «Κινήματος» στις εκλογές του Οκτωβρίου και η συζήτηση είναι πού θα βρεθούν τα απαραίτητα κεφάλαια για να μοιραστούν στις ορδές των «μη προνομιούχων» που ανυπόμονοι περιμένουν τηνώρα της μεγάλης εισβολής.
(Διαβάστε το όλο. Θα αυξηθεί κατακόρυφα η οργή σας και δεν θα πιστεύετε τις αποκαλύψεις οι οποίες λόγω του έγκριτου δημοσιογράφου είναι όλες τεκμηριωμένες.)
«Πρόεδρε, δεν υπάρχει πρόβλημα», λέει ο Γεράσιμος Αρσένης, μετέπειτα «τσάρος τηςοικονομίας», στον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ. «Το διεθνές σύστημα», επιμένει, «έχει μεγάλη ρευστότητα και θα βρούμε αρκετό χρήμα να φέρουμε στην Ελλάδα. Εξάλλου, τα επιτόκια είναι χαμηλά, όπως και το ελληνικό δημόσιο χρέος. Υπάρχουν έτσι περιθώρια να αντιμετωπίσουμε και αιτήματα για παροχές, αλλά και μία πιθανή φυγή κεφαλαίων στις ξένες τράπεζες από βιομηχάνους και μεγαλοεισαγωγείς…».
«Δηλαδή λεφτά υπάρχουν, Μάκη», τονίζει ευχαριστημένος ο Ανδρέας Παπανδρέου. «Θα μπορέσουμε έτσι να δείξουμε στον λαό ότι μοιράζουμε χρήμα. Ποιος ποτέ θα μάθει ότι αυτό είναι δανεικό… Θα λέμε σε όλους τους τόνους ότι είναι το χρήμα του κατεστημένου, που τώρα ανήκει στους Έλληνες…», προσθέτει ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και δείχνει να απολαμβάνει το ουίσκι που πίνει. «Οι γιαπωνέζικες τράπεζες ψοφάνε να δανείζουν χρήμα στην Ευρώπη, κύριε πρόεδρε», λέει στον Ανδρέα Παπανδρέου ο Κωστής Βαΐτσος, που είχε διεθνή εμπειρία από τη συμβουλευτική θητεία του σε χώρα της Λατινικής Αμερικής. Γνώριζε επίσης ο ίδιος – όπως και ο Ανδρέας Παπανδρέου – ότι στην διεθνή κεφαλαιαγορά κυκλοφορούσε και άφθονο μαύρο αραβικό χρήμα σε πετροδολάρια, που άλλο που δεν ήθελε να τοποθετηθεί σε χώρες όπως η Ελλάδα. Το χρήμα αυτό ήταν καλοδεχούμενο από τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος ήθελε να το χρησιμοποιήσει για να εξαγοράσει στηνκυριολεξία ψήφους και οπαδούς, ώστε να μονιμοποιήσει την παραμονή του στην εξουσία. Αυτό ήταν το μεγάλο όραμά του και, για να το αναλύσει κανείς, απαιτούνται πολλές σελίδες.
Με απλά λόγια, λέμε ότι, όταν το 1974 ο Ανδρέας Παπανδρέου ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ, δύο πράγματα τον ενδιέφεραν: Πρώτον, να διαλύσει την μισητή του – όπως είχε αποκαλύψει στον γράφοντα – Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις (ΕΚΝΔ) και, δεύτερον, να καταλάβει την εξουσία. Επειδή μάλιστα γνώριζε ότι δεν θα μπορούσε να καταλάβει την εξουσία υποσχόμενος σοσιαλδημοκρατικού τύπου μεταρρυθμίσεις, οι οποίες εξάλλου ήσαν μέσα στο πρόγραμμα της ΕΚΝΔ, εφάρμοσε μία ριζοσπαστική, λαϊκιστική, τριτοκοσμικού τύπου στρατηγική, αξιοποιώντας τα κατώτατα δυνατά ερείσματα και ένστικτα που μπορεί να διαθέτει ένας λαός.
Σπουδασμένος στην Αμερική και οικονομολόγος, επηρεασμένος από τη σχολή της οικονομετρικής προσέγγισης των πραγμάτων, ο Ανδρέας Παπανδρέου –ο οποίος απεχθανόταν την Ευρώπη και την κουλτούρα της– ήταν ένας πολιτικός με ικανότητα τολμηρών τακτικών ελιγμών, που μπορούσε με άνεση να κινείται στρατηγικά στη βάση ορθολογικών επιλογών. Ένα σημαντικό την εποχή εκείνη στέλεχος του Κινήματος χαρακτήριζε τον αρχηγό του ΠΑΣΟΚ «κινούμενο ηλεκτρονικό υπολογιστή».Μελετούσε κάθε κίνησή του και, κυρίως, στην Αμερική είχε διδαχθεί από ειδικούς επικοινωνιολόγους να καταλαβαίνει την ψυχολογία του όχλου, να συνθηματολογεί και να μπορεί να διαισθάνεται τι θέλει να ακούσει ο ακροατής.
«Ύστερα», γράφει ο Στάμος Ζούλας, «ο Ανδρέας είχε διαπιστώσει ότι στην Ελλάδα η πιθανότητα να αποκτήσει κάποιος δημοσιότητα είναι η εκπροσώπηση απόψεων με τρόπο που να διεγείρει, που να συγκινεί, και ιδιαίτερα σε θέματα που το συναισθηματικό στοιχείο είναι πολύ έντονο». Ακόμη και όσα οι πολιτικοί του αντίπαλοι θεωρούσαν ως ανερμάτιστη πολιτική και οβιδιακές μεταμορφώσεις, στην ουσία δεν ήταν παρά ένας συνειδητός και προσχεδιασμένος τακτικισμός που είχε ως πρωταρχικό –αν όχι αποκλειστικό– στόχο την κατάληψη της εξουσίας»[1]. Και η τελευταία όντως κατελήφθη τον Οκτώβριο του 1981 και έμελλε να κρατήσει, την πρώτη περίοδο, το ΠΑΣΟΚ και τον αρχηγό του στο τιμόνι της χώρας έως τον Ιούλιο του 1989.
2. [Η δημιουργία των μηχανισμών]Εννέα χρόνια παραμονής στην εξουσία ήσαν αρκετά για το ΠΑΣΟΚ και τον ιδρυτή του να δημιουργήσουν αρθρώσεις και καταστάσεις που δύσκολα θα μπορούσαν αρθούν από φιλελεύθερες πολιτικές δυνάμεις. Ακόμα χειρότερα, την πασοκική περίοδο εμπεδώθηκε στην Ελλάδα και μία αντιδραστική τριτοκοσμική ιδεολογία η οποία σήμερα μόνον δεινά επιφυλάσσει στη χώρα. Εξάλλου, η ιδεολογία αυτή, σύμφωνα με τα γνωστά από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα πρότυπα, χρησίμευε ως άλλοθι στους μηχανισμούς που έπαιρναν σάρκα και οστά στην Ελλάδα σε αντικατάσταση του αποκαλούμενου «κράτους της δεξιάς». Μετά λοιπόν την επιχείρηση του Φεβρουαρίου 1982, όταν μία Κυριακή οι πρασινοφρουροί έκαναν δοκιμή πραξικοπήματος, σταδιακά εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα μηχανισμοί του πασοκικού κράτους που δημιουργούσαν και νέες κοινωνικο-οικονομικές αρθρώσεις.
Κοντολογίς, ο Ανδρέας Παπανδρέου επεδίωξε –και σε μεγάλο βαθμό κατάφερε– να δημιουργήσει μία φιλική προς το ΠΑΣΟΚ μεσαία τάξη, εσωστρεφή και εχθρική προς κάθε φιλελεύθερη και ευρωπαϊκή ιδέα. Επρόκειτο για μία τάξη που διψούσε για χρήμα, αλλά ήθελε να το αποκτήσει χωρίς κόπο και, κυρίως, όχι μέσα από μηχανισμούς της αγοράς και του οικονομικού ανταγωνισμού που συνεπάγεται η ελεύθερη οικονομία.
Έτσι, την περίοδο 1981-1985, εισρέουν στην Ελλάδα απίστευτα ποσά, δανεισμένα από ξένες τράπεζες, κυρίως ιαπωνικές, και δαπανώνται ασυστόλως στο όνομα της «καμένης γης», για να εκκολαφθεί η πασοκική εξουσία, η οποία ήταν και σαφέστατου τριτοκοσμικού χαρακτήρα. Την προαναφερόμενη περίοδο, η Ελλάδα δανείστηκε από το εξωτερικό περί τα 50 δισ. δολάρια, παράλληλα δε εισέπραξε και άλλα 26 δισ. δολάρια από κοινοτικές επιδοτήσεις. Μέσα σε μία τετραετία, δηλαδή, η χώρα είχε δεχθεί το ισόποσο ενός έτους Ακαθάριστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ). Όσο για το δημόσιο χρέος της, από 28% του ΑΕΠ το 1980, είχε εκτιναχθεί στο 47,8% στα τέλη του 1985[2]. Είχε, δηλαδή, σχεδόν διπλασιασθεί χωρίς να γίνει στη χώρα ούτε ένα έργο! Αντιθέτως, η κατανάλωση είχε πάει στα ύψη, με αποτέλεσμα την αλματώδη άνοδο του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών, το έλλειμμα του οποίου έφθασε να αντιπροσωπεύει το 14,5% του ΑΕΠ και να είναι το υψηλότερο κατά κεφαλήν στον κόσμο!
Στο επίπεδο της παραγωγής, όμως, η Ελλάδα υποχωρεί σημαντικά, οι εξαγωγές της παραμένουν στάσιμες, ενώ η βιομηχανία της ξεφτίζει και σταδιακά χάνεται. Το ΠΑΣΟΚ, ωστόσο, εδραιώνεται κοινωνικά και εξαγοράζει ψήφους, συνειδήσεις, συνδικαλιστικές οργανώσεις, αγροτικούς συνεταιρισμούς, δήμους, κοινότητες. Όπως ψιθυρίζεται στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους, το «Κίνημα» του Ανδρέα Παπανδρέου αποκτά καθεστωτικό χαρακτήρα και το ότι παραμένει στην Ευρώπη οφείλεται στο χρήμα που εισρέει στην Ελλάδα από τα διάφορα κοινοτικά Ταμεία. Τα τελευταία χρησιμοποιούνται για πλουσιοπάροχες επιδοτήσεις ημέτερων αγροτών, συνδικαλιστών, δημοσιογράφων, επιχειρηματιών, εκδοτών, ανώτερων και ανώτατων στελεχών επιχειρήσεων και, βεβαίως, κομματικών μηχανισμών.
Δημιουργείται έτσι σταδιακά ένα παρακράτος μαφιόζικου τύπου, το οποίο διεισδύει όλο και βαθύτερα στην πολιτική και κυριολεκτικά μολύνει τη δημοκρατία. Απίθανοι και αδίστακτοι εκπρόσωποι αυτού του παρακράτους δημιουργούν δίκτυα επικοινωνίας και επιρροής και αξιοποιούν στο έπακρο μια φαύλη «προοδευτική» δημοσιογραφία και ακόμα πιο φαύλους βαρώνους των μέσων μαζικής επικοινωνίας (ΜΜΕ). Αν δε κατά καιρούς τα σκάνδαλα, οι καταχρήσεις και οι λεηλασίες αυτού του παρακράτους βγαίνουν στη δημοσιότητα, αυτό οφείλεται αποκλειστικά σε εσωτερικούς ανταγωνισμούς και σε προσωπικές έριδες των ανθρώπων που δεσπόζουν στο παρακράτος. Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς… Ο Κοσκωτάς, ο Μαυράκης, ο Σταματελάτος, η Αγρέξ, τα καλαμπόκια, η Προμέτ, ο Οργανισμός Ανασυγκροτήσεως Επιχειρήσεων είναι μερικά από τα 200 σκάνδαλα του ΠΑΣΟΚ που είχε καταγράψει ο Γιάννης Λάμψας και είχε περιγράψει αναλυτικά σε άρθρα του στα τότε Επίκαιρα του Γιάννη Πουρνάρα.
Συγκλονιστικά και απολύτως ηλεγμένα στοιχεία για εκείνη την περίοδο περιέχονται σε ένα αποκαλυπτικό και πολύ σημαντικό βιβλίο του Δημήτρη Στεργίου, αρχισυντάκτη του Oικονομικού Ταχυδρόμου την εικοσαετία 1979-1999 και διευθυντή σύνταξης του ίδιου περιοδικού το 2000. Στο βιβλίο Το Πολιτικό Δράμα της Ελλάδος 1981-2005[3], ο συγγραφέας προέβλεπε την πτώχευση της χώρας από το 1989, όταν στην ουσία η Ελλάδα είχε απειληθεί με αποβολή από την Ευρωπαϊκή Ένωση – χωρίς να ιδρώσει κανενός το αυτί. Την αποκάλυψη αυτή είχε κάνει ο υπογράφων από τις στήλες του Οικονομικού Ταχυδρόμου, δεχόμενος τόνους ύβρεων λάσπης από τους πραιτωριανούς της «Αλλαγής».
Την ώρα, λοιπόν, που κάποιοι ψάχνουν για «επαχθή χρέη» και παραπλανούν τον κόσμο, θα πρέπει κάποια πράγματα να τα δούμε από κοντά. Ειδικότερα δε θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι σε μία χρεοκοπία δεν υπάρχουν αμέτοχοι – κυρίως όταν η χρεοκοπία είναι απότοκος συλλογικής ληστείας, τους καρπούς της οποίας άλλοι γεύονται περισσότερο, άλλοι λιγότερο και κάποιοι ίσως καθόλου.
3. [Αριθμοί και γεγονότα]Ο υπογράφων δέχεται ότι τα τριανταπέντε τελευταία χρόνια αρκετοί πολιτικοί πλούτισαν και κάποιοι υπερπλούτισαν ασκώντας το επάγγελμα του «εκπροσώπου του λαού». Δέχεται επίσης ότι στο πολιτικό μας σύστημα υπάρχει αυξημένη διαφθορά. Όλα αυτά, σε μία δημοκρατία είναι ανιχνεύσιμα και κολάσιμα. Γι’ αυτό, «επαχθή χρέη» υπάρχουν και αναγνωρίζονται
μόνον στις δικτατορίες τριτοκοσμικού και κομμουνιστικού τύπου. Αντιθέτως, στη δημοκρατία, η διαφάνεια – η οποία είναι και ένας από τους όρους λειτουργίας της – αποτελεί αντίδοτο στη διαφθορά και ενίοτε την αποτρέπει. Ωστόσο, ειδικά στην χώρα μας, υπάρχει μία άλλη, και πραγματική, διάσταση «επαχθούς χρέους» την οποίαν ουδείς τολμά να αναφέρει και, ακόμη περισσότερο, να αναδείξει. Γι’ αυτό, στο παρόν κείμενο θα προσπαθήσουμε να δώσουμε μία μερική διάσταση αυτού του «επαχθούς χρέους» προβάλλοντας στοιχεία που με πολύ κόπο αναζητήσαμε και καταγράψαμε.
Επισημαίνουμε, έτσι, ότι από το 1979 έως και το 2010 έγιναν στην Ελλάδα 5.280 γενικές και κλαδικές απεργίες, σε ποσοστό 96% του δημοσίου τομέα, με αποτέλεσμα να χαθούν 1.385 ημέρες εργασίας. Σε σημερινά ευρώ, το κόστος αυτών των εργάσιμων ημερών, που είναι 45 τον χρόνο, αντιστοιχεί σε 135 δισ. ευρώ, ήτοι στο 39% του συνολικού δημοσίου χρέους της χώρας ή στο 55% των χρεών των ασφαλιστικών ταμείων. Σημειώνουμε ότι οι απεργούντες ναι μεν δεν προσήλθαν στην εργασία τους, πλην όμως εισέπραξαν το σχετικό ημερήσιο κόστος της τελευταίας – και το συνολικό αυτό ποσόν είναι αδύνατον να υπολογισθεί. Σίγουρα, όμως, σωρευτικά αντιπροσωπεύει κάποια δισεκατομμύρια ευρώ. Οι περισσότερες από τις προαναφερθείσες απεργίες – ο αριθμός των οποίων είναι τριπλάσιος του αντιστοίχου κοινοτικού μέσου όρου πριν τη μεγάλη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ενώσεως (ΕΕ) – είχαν εκβιαστικό χαρακτήρα και κατέληξαν στην απόσπαση απίθανων προνομίων. Τα τελευταία –όπως, για παράδειγμα, τα δωρεάν ταξίδια με την Ολυμπιακή Αεροπορία όλων των μελών των οικογενειών των εργαζομένων (;) στην εταιρεία, στην πρώτη θέση– επιβάρυναν, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το κόστος παραγωγής της ελληνικής οικονομίας κατά 4% του ΑΕΠ περίπου. Έτσι, σωρευτικά τα τριάντα τελευταία χρόνια η ελληνική οικονομία επιβαρύνθηκε με άλλα 140 δισ. ευρώ, χάνοντας ταυτοχρόνως και σημαντικό μέρος από την ανταγωνιστικότητά της. Στην απώλεια αυτή θα πρέπει να προστεθεί και η κατά 2% σωρευτική επιβάρυνση του ΑΕΠ από τα κλειστά επαγγέλματα, η οποία επίσης υπολογίζεται σε άλλα 120 δισ. ευρώ.
Επίσης, από το 1993, μετά την πτώση της κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, έως και το 2009, προσελήφθησαν στην ευρύτερο δημόσιο τομέα περί τα 600.000 άτομα, με αποτέλεσμα το κόστος του δημόσιου τομέα να επιβαρυνθεί με το απίστευτο ποσόν των 500 δισ. ευρώ – κόστος το οποίο ξεπέρασε κατά τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες το αντίστοιχο μέσο της ΕΕ των 15 χωρών-μελών. Το ποσοστό αυτό σήμερα αντιπροσωπεύει 11 δισ. ευρώ ετησίως και είναι η βασική αιτία της δημιουργίας δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Ακόμα χειρότερα, επιβαρύνει και την εξυπηρέτηση του δημόσιου δανεισμού σε επίπεδα που είναι δύσκολο να υπολογισθούν. Στις παραπάνω απίστευτες επιβαρύνσεις θα πρέπει να προσθέσουμε και την χορήγηση στην Ελλάδα 180.000 συντάξεων με μηδενική ανταπόδοση, οι οποίες σε μία εικοσαετία επιβάρυναν το υπερχρεωμένο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας με 24 δισ. ευρώ, στα οποία θα πρέπει να προστεθούν και κάποια δισεκατομμύρια εφάπαξ. Την περίοδο 1990-2009 καταγράψαμε επίσης για την Αθήνα 180 δήθεν φοιτητικές διαδηλώσεις, οι οποίες κατέληξαν σε καταστροφές δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας και σε λεηλασίες πανεπιστημιακών ιδρυμάτων ανυπολογίστου αξίας. Την εικοσαετία αυτή, οι καταστροφές που προκλήθηκαν μόνον στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο υπολογίζονται στα 30 εκατ. ευρώ σωρευτικά, συμπεριλαμβανομένων και των κλοπών επιστημονικού υλικού. Από κοινωνικής δε πλευράς, οι βάρβαρες αυτές εκδηλώσεις οδήγησαν σε απώλειες δεκάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας στο κέντρο της Αθήνας και στο κλείσιμο περίπου 10.000 εμπορικών και άλλων επιχειρήσεων.
Αποκαλυπτικά επίσης στοιχεία για το μέγεθος της μεγάλης ληστείας μπορεί να εντοπίσει κανείς σε ένα θαυμάσιο βιβλίο του αείμνηστου Νικολάου Θέμελη, υπουργού Προεδρίας στην Οικουμενική Κυβέρνηση Ζολώτα το 1990, με τίτλο Τον δρόμον τετέλεκα [4]. Στο βιβλίο αυτό, ο συγγραφέας, που ήταν και πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, περιγράφει τις απίστευτες εμπειρίες του. Σε οποιαδήποτε δημοκρατική και ευνομούμενη χώρα, το βιβλίο αυτό θα είχε προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων και εισαγγελικών επεμβάσεων. Εν Ελλάδι πέρασε απαρατήρητο. Ο λόγος απλός και ευκόλως κατανοητός: ο συγγραφέας περιγράφει όργια καταχρήσεων και σπαταλών στη δημόσια διοίκηση και αναφέρει σοβαρότατες ατασθαλίες σε δήμους και κοινότητες. Ατασθαλίες που, συνολικά, ξεπερνούσαν τα 20 δισ. δραχμές την εποχή εκείνη. Το ποσόν αυτό, βέβαια, ανεβαίνει σε αστρονομικά ύψη αν διαβάσει κανείς τις εκθέσεις του Λ. Ρακιντζή, Επιθεωρητού Δημοσίας Διοικήσεως, ο οποίος, στην γνωστή έκθεσή του, περιγράφει τα σημεία και τέρατα που συμβαίνουν στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοικήσεως, στις πολεοδομίες, στα Ελληνικά Ταχυδρομεία και γενικά σε δημόσιους οργανισμούς. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Αναπτύξεως (ΟΟΣΑ), το κόστος της διαφθοράς στην ελληνική δημόσια διοίκηση αντιπροσωπεύει περί το 2% του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας, ήτοι, με τα σημερινά δεδομένα, ένα ποσόν της τάξεως των 5 δισ. ευρώ. Έτσι, σε επίπεδο τριακονταετίας, φθάνουμε αισίως τα 120 δισ. ευρώ.
Είναι, λοιπόν, ηλίου φαεινότερον ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι όντως «επαχθές», όχι όμως για τους λόγους που επικαλούνται κάποιοι νομικοί, που, υποκρίνονται ότι τώρα ανακαλύπτουν τον τροχό της διαφθοράς και της γραφειοκρατικής ασυδοσίας. Αυτοί που αναζητούν ενόχους και αποδιοπομπαίους τράγους για το αποκαλούμενο ελληνικό «επαχθές χρέος» και απειλούν με μηνύσεις και άλλα παρόμοια, καλά θα έκαναν να μάθουν …γραφή και ανάγνωση. Το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι το γνήσιο προϊόν της καταληστεύσεως του δημοσίου πλούτου από συντεχνίες, συνεταιρισμούς, συνδικαλιστικά σωματεία, δημόσιες επιχειρήσεις και κρατικοδίαιτους επιχειρηματίες. Όλος αυτός ο εσμός της ελληνικής, σοβιετικού τύπου, κλεπτοκρατίας δίνει σήμερα τον υπέρ πάντων αγώνα για να καταρρεύσει η χώρα. Είναι η μόνη ελπίδα τους. Διότι, μία ελληνική κατάρρευση θα αφήσει άθικτους όλους τους μηχανισμούς της διαφθοράς και θα ενισχύσει τις εξουσίες των συντεχνιών. Για παράδειγμα, επιχειρηματίες που τροφοδοτούν τις διάφορες φιλολογίες περί επιστροφής στην δραχμή, είναι ξεκάθαρο τι επιδιώκουν. Έχοντας τεράστια χρέη στο εσωτερικό και γερές καταθέσεις στο εξωτερικό, σε περίπτωση που η Ελλάδα επιστρέψει στη δραχμή νομίζουν ότι θα εξοφλήσουν τα χρέη τους σε υποτιμημένες δραχμές, εισάγοντας υπερτιμημένα ευρώ. Θα συμβεί, δηλαδή, ό,τι συνέβη στην πάλαι ποτε Σοβιετική Ένωση, στην οποίαν οι ολιγάρχες της νομενκλατούρας αγόρασαν σχεδόν τα πάντα με υπερτιμημένα έναντι του ρουβλίου δολάρια που είχαν φυγαδεύσει στο εξωτερικό την περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος. Με το χρήμα αυτό οι ολιγάρχες, όχι μόνον απέκτησαν αμύθητες περιουσίες, αλλά εγκατέστησαν και τις δικές τους πολιτικές εξουσίες. Έτσι, η σημερινή Ρωσία ελέγχεται από τους ολιγάρχες του χρήματος και αυτούς που αποτελούν το πολιτικό τους σκέλος.
Αυτό το μοντέλο «οραματίζονται» κάποιοι και για την Ελλάδα, γι’ αυτό και επιδιώκουν με κάθε μέσον να την αποκόψουν από την Ευρώπη. Δηλαδή, πέρα από τη μεγάλη ληστεία, οι κύκλοι αυτοί επιχειρούν σήμερα και μία πολιτικο-θεσμική ανατροπή. Το θέμα είναι τεράστιο και οι διάφορες πτυχές του θα αναδεικνύονται όλο και πιο αδρά όσο κυλά ο χρόνος. Και ο χρόνος κυλά εφιαλτικά γρήγορα.
[1] Στάμος Ζούλας, Όσα δεν έγραψα…, Καστανιώτη, Αθήνα 2003, σ. 96.
[2] Το καλοκαίρι του 1985 η χώρα έφθασε στο χείλος της κατάρρευσης, όπως περιέγραψε ο τότε διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Δ. Χαλικιάς. Βλ. τη μαρτυρία του σε συνέντευξη στον Π. Βασιλόπουλο (Οικονομικός Ταχυδρόμος, 8.1.1988), η οποία παρατίθεται στο σχετικό άρθρο μου «Από το 1985 προβλεπόταν η πτώχευση», που είναι διαθέσιμο στο http://tiny.cc/j3jax
[3] Δημήτρης Λ. Στεργίου, Το πολιτικό δράμα της Ελλάδος 1981-2005, Παπαζήση, Αθήνα 2005.
[4] Νικόλαος Θέμελης, Τον δρόμον τετέλεκα, Ι. Σιδέρης, Αθήνα 1998.
Διαβάστε περισσότερα...
Πέμπτη 15 Δεκεμβρίου 2011
Τρίτη 13 Δεκεμβρίου 2011
Le Monde: «Ellada agapi mou»
Με ένα άρθρο έκπληξη, ο Ετιέν Ρολάντ, πρώην
διευθυντής της Γαλλικής Σχολής Αθηνών και ομότιμος καθηγητής στη
Σορβόνη, αναφέρει πως αισθάνεται βαθιά ταπεινωμένος όταν υπάρχουν
εφημερίδες που αναφέρουν πως η Ελλάδα είναι λιγότερο ευρωπαϊκή χώρα από όσο δείχνει.
«Τέτοια άρθρα προσβάλλουν το φιλελληνισμό μου και ενισχύουν το μύθο ότι οι Έλληνες είναι ψεύτες και πονηροί, ενώ πόρρω απέχουν από την πραγματική εμπειρία που έχει κάποιος όταν επισκέπτεται την Ελλάδα», τονίζει ο κ. Ρολάντ.
Αρθρογραφώντας στη γαλλική εφημερίδα Le Monde, ο κ. Ρολάντ διερωτάται «αν η Ελλάδα δεν είναι ευρωπαική χώρα, τότε ποια χώρα δικαιούται αυτόν τον τίτλο; Η βαρβαρική Γερμανία ή η ύπουλη Γηραιά Αλβιώνα την οποίο ο κορυφαίος ποιητής της ο Βύρων κατηγόρησε πως λεηλάτησε τη χώρα του Ομήρου; Είναι πιο ευρωπαϊκή η Βρετανία που συστηματικά αρνείται την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ιδίως όταν αυτή κοστίζει χρήματα; Ή μήπως δεν είναι η ίδια χώρα που έφερε το στρατό και το βασιλιά στην Ελλάδα μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οδηγώντας στην καταστροφή του εμφυλίου την χώρα που αντιστάθηκε περισσότερο από κάθε άλλη στους ναζι;»
«Όταν ο Βαλερί Ζισκάρ Ντ’ Εστέν χαιρετούσε την είσοδο της Ελλάδας στην Ευρώπη, μιλούσε για επιστροφή στις ρίζες καθώς η δημοκρατία και ο πολιτισμός προήλθαν από εκεί. Μπορεί κανείς να πει πολλά για την Αθηναϊκή Δημοκρατία, το θέμα δεν είναι όμως που γεννήθηκε η δημοκρατία αλλά να αναγνωρίσουμε ότι ο ελληνικός πολιτισμός, ή αυτό που λέμε καλύτερα Ελληνορωμαϊκός είναι το μόνο κοινό υπόστρωμα σε μια ήπειρο που τυρρανήθηκε από ιστορίες μίσους και πολέμων. Αυτός ο ελληνικός πολιτισμός γαλούχησε την Αναγέννηση και το Ρομαντισμό δημιουργώντας αυτό που ονομάστηκε «νεοκλασσικισμός», τονίζει ο κ. Ρολάντ.
«Ακόμη και στη νεωτερικότητα και τη μετανεωτερικότητα, που ο κλασσικισμός δέχθηκε επίθεση από παντού, η Ελλάδα δεν έχασε τη θέση της στην Ευρώπη σαν μια από τις πιο φωτεινές και ζωντανές εστίες πολιτισμού.
Με εξαιρετικούς εκπροσώπους σε όλα τα πεδία των επιστημών και της τέχνης, η Ελλάδα είναι παρούσα. Όχι μόνο στην ποίηση, αλλά και στη ζωγραφική διαμορφώθηκε ένα ιδιαίτερο ρεύμα από τον Θεόφιλο που οδηγεί στον Τσαρούχη μέσα από τον Εγγονόπουλο αλλά και στη φιλοσοφία υπάρχουν προσωπικότητες όπως ο Καστοριάδης. Σε όλα τα πεδία θα βρείτε στην Ελλάδα μια αξιοσημείωτη γενιά που ανανεώνει το αντικείμενο»,
Να υπερασπιζόμαστε τους κλέφτες;
«Πρέπει λοιπόν να υπερασπιζόμαστε αυτούς τους κλέφτες και τους ψεύτες επειδή κάποια στιγμή ευφήυραν τη λέξη δημοκρατία;» διερωτάται ο κ. Ρολάντ.
Μπορούμε να βάλουμε και άλλες λέξεις για να ισορροπήσει η πλάστιγγα, τονίζει. Λέξεις όπως φιλοσοφία, ιστορία, θέατρο. «Σε αυτή τη χώρα κατοικούν άνδρες και γυναίκες που είναι από τους πιο καλλιεργημένους και πολιτισμένους που ξέρω. Και σε ότι αφορά τις κατηγορίες για αν η χώρα τους βρίσκεται σε αυτή τη δεινή οικονομική κατάσταση ας αναρωτηθούμε ποιοι κατασπαταλούσαν τα δισεκατομμύρια μέχρι πολύ ;»
Το θέμα δεν είναι αν η Ελλάδα είναι λιγότερο ή περισσότερο ευρωπαϊκή χώρα, καθώς οι βάσεις της Ευρώπης δεν υπάρχουν χωρίς τον Ελληνισμό. «Θυμηθείτε πως η Ευρώπη ήταν μια πριγκήπισσα από τη Φοινίκη, που απήγαγαν οι Κρήτες προκαλώντας την πρώτη διαμάχη μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η Ευρώπη έχει και ανατολίτικες ρίζες. Η Ευρώπη δεν υπάρχει για να ενώνει τράπεζες και τραπεζίτες αλλά πολιτισμούς – και ο Ελληνικός πολιτισμός είναι ένα στοιχείο που μας ενώνει», επισημαίνει με νόημα ο πρώην διευθυντής της Γαλλικής Σχολής Αθηνών.
«Ζήτω η Ελλάδα και μην αφήσουμε τους τεχνοκράτες να μας λυγίσουν φίλοι και αδερφοί μου», καταλήγει σε πανηγυρικό τόνο το δημοσίευμα.
Πηγή
«Τέτοια άρθρα προσβάλλουν το φιλελληνισμό μου και ενισχύουν το μύθο ότι οι Έλληνες είναι ψεύτες και πονηροί, ενώ πόρρω απέχουν από την πραγματική εμπειρία που έχει κάποιος όταν επισκέπτεται την Ελλάδα», τονίζει ο κ. Ρολάντ.
Αρθρογραφώντας στη γαλλική εφημερίδα Le Monde, ο κ. Ρολάντ διερωτάται «αν η Ελλάδα δεν είναι ευρωπαική χώρα, τότε ποια χώρα δικαιούται αυτόν τον τίτλο; Η βαρβαρική Γερμανία ή η ύπουλη Γηραιά Αλβιώνα την οποίο ο κορυφαίος ποιητής της ο Βύρων κατηγόρησε πως λεηλάτησε τη χώρα του Ομήρου; Είναι πιο ευρωπαϊκή η Βρετανία που συστηματικά αρνείται την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ιδίως όταν αυτή κοστίζει χρήματα; Ή μήπως δεν είναι η ίδια χώρα που έφερε το στρατό και το βασιλιά στην Ελλάδα μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οδηγώντας στην καταστροφή του εμφυλίου την χώρα που αντιστάθηκε περισσότερο από κάθε άλλη στους ναζι;»
«Όταν ο Βαλερί Ζισκάρ Ντ’ Εστέν χαιρετούσε την είσοδο της Ελλάδας στην Ευρώπη, μιλούσε για επιστροφή στις ρίζες καθώς η δημοκρατία και ο πολιτισμός προήλθαν από εκεί. Μπορεί κανείς να πει πολλά για την Αθηναϊκή Δημοκρατία, το θέμα δεν είναι όμως που γεννήθηκε η δημοκρατία αλλά να αναγνωρίσουμε ότι ο ελληνικός πολιτισμός, ή αυτό που λέμε καλύτερα Ελληνορωμαϊκός είναι το μόνο κοινό υπόστρωμα σε μια ήπειρο που τυρρανήθηκε από ιστορίες μίσους και πολέμων. Αυτός ο ελληνικός πολιτισμός γαλούχησε την Αναγέννηση και το Ρομαντισμό δημιουργώντας αυτό που ονομάστηκε «νεοκλασσικισμός», τονίζει ο κ. Ρολάντ.
«Ακόμη και στη νεωτερικότητα και τη μετανεωτερικότητα, που ο κλασσικισμός δέχθηκε επίθεση από παντού, η Ελλάδα δεν έχασε τη θέση της στην Ευρώπη σαν μια από τις πιο φωτεινές και ζωντανές εστίες πολιτισμού.
Με εξαιρετικούς εκπροσώπους σε όλα τα πεδία των επιστημών και της τέχνης, η Ελλάδα είναι παρούσα. Όχι μόνο στην ποίηση, αλλά και στη ζωγραφική διαμορφώθηκε ένα ιδιαίτερο ρεύμα από τον Θεόφιλο που οδηγεί στον Τσαρούχη μέσα από τον Εγγονόπουλο αλλά και στη φιλοσοφία υπάρχουν προσωπικότητες όπως ο Καστοριάδης. Σε όλα τα πεδία θα βρείτε στην Ελλάδα μια αξιοσημείωτη γενιά που ανανεώνει το αντικείμενο»,
Να υπερασπιζόμαστε τους κλέφτες;
«Πρέπει λοιπόν να υπερασπιζόμαστε αυτούς τους κλέφτες και τους ψεύτες επειδή κάποια στιγμή ευφήυραν τη λέξη δημοκρατία;» διερωτάται ο κ. Ρολάντ.
Μπορούμε να βάλουμε και άλλες λέξεις για να ισορροπήσει η πλάστιγγα, τονίζει. Λέξεις όπως φιλοσοφία, ιστορία, θέατρο. «Σε αυτή τη χώρα κατοικούν άνδρες και γυναίκες που είναι από τους πιο καλλιεργημένους και πολιτισμένους που ξέρω. Και σε ότι αφορά τις κατηγορίες για αν η χώρα τους βρίσκεται σε αυτή τη δεινή οικονομική κατάσταση ας αναρωτηθούμε ποιοι κατασπαταλούσαν τα δισεκατομμύρια μέχρι πολύ ;»
Το θέμα δεν είναι αν η Ελλάδα είναι λιγότερο ή περισσότερο ευρωπαϊκή χώρα, καθώς οι βάσεις της Ευρώπης δεν υπάρχουν χωρίς τον Ελληνισμό. «Θυμηθείτε πως η Ευρώπη ήταν μια πριγκήπισσα από τη Φοινίκη, που απήγαγαν οι Κρήτες προκαλώντας την πρώτη διαμάχη μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η Ευρώπη έχει και ανατολίτικες ρίζες. Η Ευρώπη δεν υπάρχει για να ενώνει τράπεζες και τραπεζίτες αλλά πολιτισμούς – και ο Ελληνικός πολιτισμός είναι ένα στοιχείο που μας ενώνει», επισημαίνει με νόημα ο πρώην διευθυντής της Γαλλικής Σχολής Αθηνών.
«Ζήτω η Ελλάδα και μην αφήσουμε τους τεχνοκράτες να μας λυγίσουν φίλοι και αδερφοί μου», καταλήγει σε πανηγυρικό τόνο το δημοσίευμα.
Πηγή
Δίκαια η Νανά Μούσχουαρη εκτόπισε τον Γιώργο Νταλάρα από το ιστορικό ρητό του Χάρυ Κλυνν
Βγήκε η Νανά Μούσχουρη να κατηγορήσει την Ελλάδα, γιατί λέει
ζητά αποζημιώσεις και ξυνίζει για τα εγκλήματα των Γερμανών εις βάρος
της.
“Ντρέπεται”, λέει η παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνις, όταν ακούει τέτοια πράγματα…
«Όλοι είναι δυσαρεστημένοι με τους Έλληνες σήμερα, κάτι που κατανοώ
και θεωρώ σωστό… Είμαι θυμωμένη με τους Έλληνες”!! Καταλήγει η κυρία Μούσχαρη στην συνέντευξη της.
Θα αναρωτιέστε πως είναι δυνατόν μία (και καλά) Ελληνίδα εκτός της Πόπης Τσουκάτου, Μαντέλη, Τσοχατζοπούλου κλπ να εκφράζεται με τέτοιο πάθος για την Γερμανία… Η απάντηση είναι απλή.
Θα αναρωτιέστε πως είναι δυνατόν μία (και καλά) Ελληνίδα εκτός της Πόπης Τσουκάτου, Μαντέλη, Τσοχατζοπούλου κλπ να εκφράζεται με τέτοιο πάθος για την Γερμανία… Η απάντηση είναι απλή.
Η φωτογραφία είναι από την ιστοσελίδα της κυρίας Μουσχαυρη. Στον κύκλο είναι οι δύο σπόνσορες. Η δισκογραφική που προέρχεται από συγχώνευση με την Polygram που υπήρξε θυγατρική της …Siemens (!!) και η άλλη που είναι το ζουμί, χορηγείται από κορυφαίες εταιρείες όπως: VW, ναι, αυτή που έφτιαξε το αυτοκίνητο των ονείρων του Αδόλφου κλπ κλπ.
Εννοείται πως ο Αγών της κυρίας Μούσχαρη είναι πατριωτικός και δεν έχει καμμία σχέση με της χορηγίες των Γερμανών. Όπως ακριβώς των κυρίων Μαντέλη, Τσουκάτου κλπ που τα έπαιρναν από τους Γερμανούς για να τους αποδυναμώσουν, να τους γονατίσουν, να τους καταστρέψουν οικονομικά. Έτσι γίνεται ο αντιναζιστικός Αγών στις εποχές μας.
Όσοι νομίζετε ότι τρολλάρουμε, δείτε την επίσημη σελίδα της κυρίας Μόσχουρη και ακολουθήστε τους συνδέσμους που σας επισημάναμε: http://www.nanamouskouri.net/
Μια εκρηκτική συνέντευξη έδωσε η Νάνα Μούσχουρη στη «Welt online» του
Σαββάτου, με αφορμή την πρόσφατη συναυλία της στο Βερολίνο.
Δείτε και την συνέντευξη από το Mediagate:
Με τον τίτλο «Είμαι πολύ, πολύ θυμωμένη» η εκτενής συνέντευξη
επικεντρώνεται στην κατάσταση που επικρατεί σε Ελλάδα και Ευρώπη τα
τελευταία χρόνια. Η 77χρονη πια τραγουδίστρια αναφέρεται στην σύγχρονη
Ελλάδα λέγοντας:
«Όλοι είναι δυσαρεστημένοι με τους Έλληνες σήμερα, κάτι που κατανοώ
και θεωρώ σωστό… Είμαι θυμωμένη με τους Έλληνες και προπαντός με
τους πολιτικούς που είναι υπεύθυνοι για τα προβλήματα».
Στην ερώτηση εάν ανησυχεί για την Ευρώπη η Νάνα Μούσχουρη απαντά:
«Χρειαζόμαστε την Ευρώπη, όλοι μας. Ακόμη και οι Έλληνες πρέπει να
μάθουν ότι πρέπει να εξοφλούν τα χρέη τους. Τα τελευταία 30 χρόνια,
από τότε που μπήκαμε στην Ε.Ε, ζούσαμε σε ένα ψέμα, μέσα σε μια
ψεύτικη ευημερία. Και πιο εύποροι ήταν αυτοί που επέλεξαν ποιοι θα
τους κυβερνούν. Οι σοσιαλιστές έφεραν τη χώρα στην κατάσταση που είναι
σήμερα. Ενθάρρυναν τους ψηφοφόρους τους να πιστεύουν ότι δε χρειάζεται
να εργάζονται πολύ στις σίγουρες και καλοπληρωμένες δουλειές τους».
«Όλα αυτά χρηματοδοτούνταν με ευρωπαϊκά χρήματα – τα σπίτια, τα
αυτοκίνητα, οι εκλογές. Η Ευρώπη έχει το δικαίωμα να είναι θυμωμένη
για αυτό… Εντέλει η Ελλάδα χρειάζεται την Ευρώπη περισσότερο, απ’
ότι η Ευρώπη χρειάζεται την Ελλάδα», τονίζει.
-Κατανοείτε την αντι-γερμανική διάθεση στην πατρίδα σας; Εσείς βιώσατε
την γερμανική κατοχή στην παιδική σας ηλικία.
«Αυτό δεν έχει καμία σχέση, οπότε δεν κατανοώ αυτήν τη διάθεση. Είμαι
πραγματικά πολύ, πολύ θυμωμένη. Ντρέπομαι. Το αισθάνομαι ως προδοσία.
Η Ελλάδα χρειάζεται βοήθεια, αλλά όχι δωρεάν», συμπληρώνει.
Πηγή
“Ντρέπεται”, λέει η παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνις, όταν ακούει τέτοια πράγματα…
«Όλοι είναι δυσαρεστημένοι με τους Έλληνες σήμερα, κάτι που κατανοώ
και θεωρώ σωστό… Είμαι θυμωμένη με τους Έλληνες”!! Καταλήγει η κυρία Μούσχαρη στην συνέντευξη της.
Θα αναρωτιέστε πως είναι δυνατόν μία (και καλά) Ελληνίδα εκτός της Πόπης Τσουκάτου, Μαντέλη, Τσοχατζοπούλου κλπ να εκφράζεται με τέτοιο πάθος για την Γερμανία… Η απάντηση είναι απλή.
Θα αναρωτιέστε πως είναι δυνατόν μία (και καλά) Ελληνίδα εκτός της Πόπης Τσουκάτου, Μαντέλη, Τσοχατζοπούλου κλπ να εκφράζεται με τέτοιο πάθος για την Γερμανία… Η απάντηση είναι απλή.
Η φωτογραφία είναι από την ιστοσελίδα της κυρίας Μουσχαυρη. Στον κύκλο είναι οι δύο σπόνσορες. Η δισκογραφική που προέρχεται από συγχώνευση με την Polygram που υπήρξε θυγατρική της …Siemens (!!) και η άλλη που είναι το ζουμί, χορηγείται από κορυφαίες εταιρείες όπως: VW, ναι, αυτή που έφτιαξε το αυτοκίνητο των ονείρων του Αδόλφου κλπ κλπ.
Εννοείται πως ο Αγών της κυρίας Μούσχαρη είναι πατριωτικός και δεν έχει καμμία σχέση με της χορηγίες των Γερμανών. Όπως ακριβώς των κυρίων Μαντέλη, Τσουκάτου κλπ που τα έπαιρναν από τους Γερμανούς για να τους αποδυναμώσουν, να τους γονατίσουν, να τους καταστρέψουν οικονομικά. Έτσι γίνεται ο αντιναζιστικός Αγών στις εποχές μας.
Όσοι νομίζετε ότι τρολλάρουμε, δείτε την επίσημη σελίδα της κυρίας Μόσχουρη και ακολουθήστε τους συνδέσμους που σας επισημάναμε: http://www.nanamouskouri.net/
Μια εκρηκτική συνέντευξη έδωσε η Νάνα Μούσχουρη στη «Welt online» του
Σαββάτου, με αφορμή την πρόσφατη συναυλία της στο Βερολίνο.
Δείτε και την συνέντευξη από το Mediagate:
Με τον τίτλο «Είμαι πολύ, πολύ θυμωμένη» η εκτενής συνέντευξη
επικεντρώνεται στην κατάσταση που επικρατεί σε Ελλάδα και Ευρώπη τα
τελευταία χρόνια. Η 77χρονη πια τραγουδίστρια αναφέρεται στην σύγχρονη
Ελλάδα λέγοντας:
«Όλοι είναι δυσαρεστημένοι με τους Έλληνες σήμερα, κάτι που κατανοώ
και θεωρώ σωστό… Είμαι θυμωμένη με τους Έλληνες και προπαντός με
τους πολιτικούς που είναι υπεύθυνοι για τα προβλήματα».
Στην ερώτηση εάν ανησυχεί για την Ευρώπη η Νάνα Μούσχουρη απαντά:
«Χρειαζόμαστε την Ευρώπη, όλοι μας. Ακόμη και οι Έλληνες πρέπει να
μάθουν ότι πρέπει να εξοφλούν τα χρέη τους. Τα τελευταία 30 χρόνια,
από τότε που μπήκαμε στην Ε.Ε, ζούσαμε σε ένα ψέμα, μέσα σε μια
ψεύτικη ευημερία. Και πιο εύποροι ήταν αυτοί που επέλεξαν ποιοι θα
τους κυβερνούν. Οι σοσιαλιστές έφεραν τη χώρα στην κατάσταση που είναι
σήμερα. Ενθάρρυναν τους ψηφοφόρους τους να πιστεύουν ότι δε χρειάζεται
να εργάζονται πολύ στις σίγουρες και καλοπληρωμένες δουλειές τους».
«Όλα αυτά χρηματοδοτούνταν με ευρωπαϊκά χρήματα – τα σπίτια, τα
αυτοκίνητα, οι εκλογές. Η Ευρώπη έχει το δικαίωμα να είναι θυμωμένη
για αυτό… Εντέλει η Ελλάδα χρειάζεται την Ευρώπη περισσότερο, απ’
ότι η Ευρώπη χρειάζεται την Ελλάδα», τονίζει.
-Κατανοείτε την αντι-γερμανική διάθεση στην πατρίδα σας; Εσείς βιώσατε
την γερμανική κατοχή στην παιδική σας ηλικία.
«Αυτό δεν έχει καμία σχέση, οπότε δεν κατανοώ αυτήν τη διάθεση. Είμαι
πραγματικά πολύ, πολύ θυμωμένη. Ντρέπομαι. Το αισθάνομαι ως προδοσία.
Η Ελλάδα χρειάζεται βοήθεια, αλλά όχι δωρεάν», συμπληρώνει.
Πηγή
Διαβάστε περισσότερα...
Ανθελληνική συνέντευξη της Νάνας Μούσχουρη. ΕΙΜΑΙ ΚΙ ΕΓΩ ΘΥΜΩΜΕΝΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ - ΑΡΑΓΕ, ΑΥΤΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΑ
Θυμωμένη πρωτίστως με τους Ελληνες και μετά με τους πολιτικούς αυτής εδώ
της χώρας, δηλώνει η Νάνα Μούσχουρη. Σε συνέντευξή της στην ιστοσελίδα
του γερμανικού περιοδικού «Die Welt» η 77χρονη τραγουδίστρια δήλωσε:
«Ολοι είναι δυσαρεστημένοι με τους Ελληνες σήμερα, κάτι που κατανοώ και
θεωρώ σωστό... Είμαι θυμωμένη με τους Ελληνες και προπαντός με τους
πολιτικούς που είναι υπεύθυνοι για τα προβλήματα».
Η… θυμωμένη Νάνα Μούσχουρη, που τις τελευταίες δεκαετίες δεν ζει στην Ελλάδα και ο τελευταίος… εργαζόμενος Ελληνας που έχει συναναστραφεί ήταν ο Σάκης Ρουβάς, δήλωσε επίσης ότι οι συμπατριώτες της έμαθαν να… μην δουλεύουν: «Οι σοσιαλιστές έφεραν τη χώρα στην κατάσταση που είναι σήμερα. Ενθάρρυναν τους ψηφοφόρους τους να πιστεύουν ότι δε χρειάζεται να εργάζονται πολύ στις σίγουρες και καλοπληρωμένες δουλειές τους».
«Χρειαζόμαστε την Ευρώπη, όλοι μας. Ακόμη και οι Ελληνες πρέπει να μάθουν ότι πρέπει να εξοφλούν τα χρέη τους. Τα τελευταία 30 χρόνια, από τότε που μπήκαμε στην ΕΕ, ζούσαμε σε ένα ψέμα, μέσα σε μια ψεύτικη ευημερία. Και πιο εύποροι ήταν αυτοί που επέλεξαν ποιοι θα τους κυβερνούν». Κι όμως δεν είπε μόνο αυτά η δημοφιλής καλλιτέχνις, καθώς δήλωσε ότι… κατανοεί και συμφωνεί με την Αγκελα Μέρκελ: «Καταλαβαίνω απόλυτα τον θυμό των Γερμανών. Οταν κάποιος δανείζεται συνέχεια και δεν τα επιστρέφει, ο άλλος είναι λογικό να εκνευρίζεται. Εχω μάθει να εργάζομαι έντιμα. Τίποτα δεν χαρίζεται... Συμφωνώ απόλυτα με την στάση της Ανγκελα Μέρκελ».
Που θα ήταν η κα Μούσχουρη, εάν…;
Αυτά δήλωσε η Νάνα Μούσχουρη η οποία, υπενθυμίζουμε, έχει διατελέσει ευρωβουλευτής, την πενταετία 1994-1999. Με τη συνέντευξή της αυτή η διεθνούς φήμης καλλιτέχνης καταφέρνει επιδέξια να μην εντάξει τον εαυτό της ούτε στους Ελληνες, που είναι καλοπληρωμένοι τεμπέληδες, ούτε στους Ελληνες πολιτικούς που… καλόμαθαν τους καλοπληρωμένους τεμπέληδες. Αραγε, εάν ο απλός κόσμος -αυτοί οι… τεμπέληδες Ελληνες- δεν έδειχναν αγάπη προς τα τραγούδια της που θα ήταν σήμερα η κα Μούσχουρη; Θα την ήξερε η μητέρα της; Θα είχε δει το Παρίσι πέραν από καρτ ποστάλ;
Υ.Γ.: Και κάτι τελευταίο. Η κα Μούσχουρη ξεκαθάρισε ότι ποτέ δεν ήταν φίλοι με τον Μίκη Θεοδωράκη, απλά είχαν συνεργαστεί κάποια στιγμή… Αλήθεια, ποιος Ελληνας δεν θα ήθελε να έχει τιμή να είναι φίλος με τον Μίκη;
Πηγή
Η… θυμωμένη Νάνα Μούσχουρη, που τις τελευταίες δεκαετίες δεν ζει στην Ελλάδα και ο τελευταίος… εργαζόμενος Ελληνας που έχει συναναστραφεί ήταν ο Σάκης Ρουβάς, δήλωσε επίσης ότι οι συμπατριώτες της έμαθαν να… μην δουλεύουν: «Οι σοσιαλιστές έφεραν τη χώρα στην κατάσταση που είναι σήμερα. Ενθάρρυναν τους ψηφοφόρους τους να πιστεύουν ότι δε χρειάζεται να εργάζονται πολύ στις σίγουρες και καλοπληρωμένες δουλειές τους».
«Χρειαζόμαστε την Ευρώπη, όλοι μας. Ακόμη και οι Ελληνες πρέπει να μάθουν ότι πρέπει να εξοφλούν τα χρέη τους. Τα τελευταία 30 χρόνια, από τότε που μπήκαμε στην ΕΕ, ζούσαμε σε ένα ψέμα, μέσα σε μια ψεύτικη ευημερία. Και πιο εύποροι ήταν αυτοί που επέλεξαν ποιοι θα τους κυβερνούν». Κι όμως δεν είπε μόνο αυτά η δημοφιλής καλλιτέχνις, καθώς δήλωσε ότι… κατανοεί και συμφωνεί με την Αγκελα Μέρκελ: «Καταλαβαίνω απόλυτα τον θυμό των Γερμανών. Οταν κάποιος δανείζεται συνέχεια και δεν τα επιστρέφει, ο άλλος είναι λογικό να εκνευρίζεται. Εχω μάθει να εργάζομαι έντιμα. Τίποτα δεν χαρίζεται... Συμφωνώ απόλυτα με την στάση της Ανγκελα Μέρκελ».
Που θα ήταν η κα Μούσχουρη, εάν…;
Αυτά δήλωσε η Νάνα Μούσχουρη η οποία, υπενθυμίζουμε, έχει διατελέσει ευρωβουλευτής, την πενταετία 1994-1999. Με τη συνέντευξή της αυτή η διεθνούς φήμης καλλιτέχνης καταφέρνει επιδέξια να μην εντάξει τον εαυτό της ούτε στους Ελληνες, που είναι καλοπληρωμένοι τεμπέληδες, ούτε στους Ελληνες πολιτικούς που… καλόμαθαν τους καλοπληρωμένους τεμπέληδες. Αραγε, εάν ο απλός κόσμος -αυτοί οι… τεμπέληδες Ελληνες- δεν έδειχναν αγάπη προς τα τραγούδια της που θα ήταν σήμερα η κα Μούσχουρη; Θα την ήξερε η μητέρα της; Θα είχε δει το Παρίσι πέραν από καρτ ποστάλ;
Υ.Γ.: Και κάτι τελευταίο. Η κα Μούσχουρη ξεκαθάρισε ότι ποτέ δεν ήταν φίλοι με τον Μίκη Θεοδωράκη, απλά είχαν συνεργαστεί κάποια στιγμή… Αλήθεια, ποιος Ελληνας δεν θα ήθελε να έχει τιμή να είναι φίλος με τον Μίκη;
Πηγή
Διαβάστε περισσότερα...
Κυριακή 11 Δεκεμβρίου 2011
Νικολά Tέσλα – O Άρχοντας του Κόσμου (Ντοκυμαντέρ)
Το ντοκυμαντέρ αυτό αφηγείται την ιστορία ενός ανθρώπου που άλλαξε το
πρόσωπο του πλανήτη μας, βελτιώνοντας τις συνθήκες ζωής δισεκατομμυρίων
ανθρώπων. Είναι η ιστορία ενός σύγχρονου Προμηθέα, του Νικολά Tέσλα, που
έκλεψε το μυστικό του φωτός από τη Φύση και το χάρισε στην ανθρωπότητα.
Πηγή
Πηγή
Διαβάστε περισσότερα...
Να ξαναγίνετε φτωχοί χωρίς εμένα.
(Απάντηση στην ανάρτηση "Να ξαναγίνουμε φτωχοί")
Διαβάστε εδώ την πρώτη ανάρτηση
Να ξαναγίνετε φτωχοί χωρίς εμένα. Η δική μου γιαγιά ήρθε από απέναντι μόνο με το φουστάνι που φόραγε και κατάφερε δουλεύοντας σκληρά να μεγαλώσει τα παιδιά της, να προκόψει (έτσι το λέγαμε τότε) να δει τα εγγόνια της να σπουδάζουν χωρίς να χρειάζονται ακριβοπληρωμένα φροντιστήρια και μια φορά το χρόνο γριά πια να επιφυλλάσει στον εαυτό της τη μέγιστη πολυτέλεια ενός ζευγαριού παπουτσίων από τον Σκλιά.
Εμένα δεν μου άρεσε η λάσπη που κολλούσε στα παπούτσια μου. Μου άρεσαν οι πικροδάφνες στην Διονυσίου Αρεοπαγίτου, η μυρωδιά στα Αναφιώτικα, οι νερατζιές στη Πανεπιστημίου, η θέα της Ακρόπολης από τη Πατησίων. Μου άρεσε να διαβάζω στο Θέτρο του Διονύσου Σοφοκλή, Αισχύλο και Ευριπίδη, να βλέπω παραστάσεις στο υπόγειο του Κουν και στο Ηρώδειο. Μου άρεσε ο Χατζηδάκης και ο Τσαρούχης. Αυτά ήταν η πατρίδα μου και αυτά με έκαναν να την ονειρεύομαι χωρίς λασπόδρομους, ζήτουλες και ψευδοξανθιές.
Τίμια ήμουν ανέκαθεν και το ίδιο έμαθα και στο παιδί μου. Δουλέυω από την ημέρα που τελείωσα το λύκειο. Δούλευα και σπούδαζα χωρίς φοιτητική άδεια γιατί ο τότε διευθυντής μου έλεγε το αμίμητο «Δεσποινίς μου πρέπει να διαλέξετε ή φοιτήτρια θα είστε ή εργαζόμενη». Και διάλεξα και τα δύο. Και
τα κατάφερα και στα δύο. Και παράλληλα έμαθα και τρεις ξένες γλώσσες. Και πλήρωνα και πληρώνω σκληρούς φόρους, χωρίς ποτέ μα ποτέ να έχω κρύψει ούτε δραχμή των εισοδημάτων μου.
Ναι λοιπόν δουλεύω 10 ώρες την ημέρα επί 24 συναπτά έτη και κάποια στιγμή τα κατάφερα και έβγαλα λεφτά. Πρέπει να ντρέπομαι; Ούτε επιδοτήσεις για ανύπαρκτες καλλιέργειες πήρα ποτέ, ούτε καμμία απευθείας ανάθεση, ούτε σε επιτροπή ή Δ.Σ. ή οργανισμό του δημοσίου ήμουν μέλος, ούτε προαγωγή πήρα μετά από τηλέφωνο πολιτικού προσώπου. Ότι έκανα το έκανα μόνη μου. Και τα Μanolo που φοράω μόνη μου τα πήρα. Και κάθε φορά που ανεβαίνω πάνω τους θυμάμαι τη γιαγιά μου και τη χαρά της όταν έφερνε στο σπίτι το περίφημο κουτί από το salon sklia και τη περηφάνεια της όταν τα φόραγε και μας έλεγε τι πέρασε στη ζωή της και πως τα κατάφερε να «προκόψει». Και δεν θέλω να ξαναβρώ παλιούς εχθρούς, θέλω μόνο νέους φίλους και συμμάχους για να πραγματοποιήσουμε το όνειρο μιας δίκαιης, αξιοκρατικής και προοδευτικής κοινωνίας.
Δεν θέλω καμμιά νοσοκόμα να «συρθεί» στο σπίτι μου όταν αρρωστήσω. Θέλ ω να υπάρχει ένα σύστημα υγείας που θα με περιθάλψει. Αυτό πληρώνω άλλωστε με το μισό του εισοδήματός μου.
Δεν πληρώνω για να τρώνε τα λαμόγια των νοσοκομείων και οι φαρμακευτικές εταιρείες. Και δεν θέλω να ράβω μόνη μου τα ρούχα μου, γιατί δεν προλαβαίνω και γιατί δεν καταλαβαίνω το λόγο που πρέπει να σπρώξω στην ανεργία μια μοδίστρα.
Και δεν θέλω στη βεράντα μου να φυτέψω ζαρζαβατικά ( στο ρετιρέ του ο κοςΞανθούλης ας το κάνει), μου αρέσουν οι γαζίες μου και οι μυρτιές μου και οι δάφνες μου. Και μου αρέσει και ο μανάβης της γειτονιάς μου. Και μάλιστα πολύ. Γιατί αντί να δώσει το ιδιόκτητο μαγαζί γωνία που έχει στο κέντρο της Αθήνας για να γίνει Everest ή Γερμανός, έχει το πείσμα, το κουράγιο και τη τρέλλα να επιμένει να πουλάει τη πραμάτεια του υπό τους ήχους κλασσικής μουσικής. Και φυσικά δεν θέλω να χρησιμιποιήσω βέργες για να σωφρονίσω τη κόρη μου.
Η κόρη μου με κάνει περήφανη και μου δίνει τη δυνατότητα να ονειρεύομαι μια καλύτερη πατρίδα. Μια πατρίδα που οι αγρότες της δεν τρώνε επιδοτήσεις και αποζημιώσεις στα μπουζουκομάγαζα, οι πολιτικοί της είναι και ηθικοί και νόμιμοι, η άρχουσα τάξη της δεν αποτελείται από λαμόγια και απατεώνες, ψευτοκουλτουριάδες και δήθεν διανοούμενους που συναναστρέφονται με κλέφτες πολιτικούς.
Μια πατρίδα με ανθρώπους σα τη γιαγιά μου και τη κόρη μου, εμένα και τους φίλους μου και όλους αυτούς που δεν συμμετείχαν στο πάρτυ. Ε λοιπόν όχι δεν ήμασταν εκεί όταν τρώγανε, όταν έχτιζαν βίλλες ή αγόραζαν καγιέν. Ούτε τώρα είμαστε με αυτούς που κρύβουν τις πισίνες τους, φυγαδεύουν τα λεφτά τους στο εξωτερικό και αγοράζουν ακίνητα όσο-όσο στο Λονδίνο. Και ναι προερχόμαστε από το Μεγαλέξανδρο, το Μιλτιάδη, τον Αριστείδη, τον Αλκιβ ιάδη. Αλλά και από τον Πλάτωνα και τον Επίκουρο. Το Σοφοκλή και τον Αριστοφάνη. Και ελπίζω να μην ξαναζήσουμε στην Ελλάδα εποχές που σε μπαγλάρωναν για ψύλλου πήδημα.
Και ναι μου αρέσει το ελαιόλαδο, η κορινθιακή σταφίδα, ο χαλβάς φαρσάλων, τα εσπεριδοειδή, οι σαρδέλες και τα ραδίκια. Η φτώχεια όμως όχι. Δεν θα πάρω.
Να δοκιμάσετε χωρίς εμένα!
Ελευθερία Τσακιροπούλου
Πηγή
Διαβάστε εδώ την πρώτη ανάρτηση
Να ξαναγίνετε φτωχοί χωρίς εμένα. Η δική μου γιαγιά ήρθε από απέναντι μόνο με το φουστάνι που φόραγε και κατάφερε δουλεύοντας σκληρά να μεγαλώσει τα παιδιά της, να προκόψει (έτσι το λέγαμε τότε) να δει τα εγγόνια της να σπουδάζουν χωρίς να χρειάζονται ακριβοπληρωμένα φροντιστήρια και μια φορά το χρόνο γριά πια να επιφυλλάσει στον εαυτό της τη μέγιστη πολυτέλεια ενός ζευγαριού παπουτσίων από τον Σκλιά.
Εμένα δεν μου άρεσε η λάσπη που κολλούσε στα παπούτσια μου. Μου άρεσαν οι πικροδάφνες στην Διονυσίου Αρεοπαγίτου, η μυρωδιά στα Αναφιώτικα, οι νερατζιές στη Πανεπιστημίου, η θέα της Ακρόπολης από τη Πατησίων. Μου άρεσε να διαβάζω στο Θέτρο του Διονύσου Σοφοκλή, Αισχύλο και Ευριπίδη, να βλέπω παραστάσεις στο υπόγειο του Κουν και στο Ηρώδειο. Μου άρεσε ο Χατζηδάκης και ο Τσαρούχης. Αυτά ήταν η πατρίδα μου και αυτά με έκαναν να την ονειρεύομαι χωρίς λασπόδρομους, ζήτουλες και ψευδοξανθιές.
Τίμια ήμουν ανέκαθεν και το ίδιο έμαθα και στο παιδί μου. Δουλέυω από την ημέρα που τελείωσα το λύκειο. Δούλευα και σπούδαζα χωρίς φοιτητική άδεια γιατί ο τότε διευθυντής μου έλεγε το αμίμητο «Δεσποινίς μου πρέπει να διαλέξετε ή φοιτήτρια θα είστε ή εργαζόμενη». Και διάλεξα και τα δύο. Και
τα κατάφερα και στα δύο. Και παράλληλα έμαθα και τρεις ξένες γλώσσες. Και πλήρωνα και πληρώνω σκληρούς φόρους, χωρίς ποτέ μα ποτέ να έχω κρύψει ούτε δραχμή των εισοδημάτων μου.
Ναι λοιπόν δουλεύω 10 ώρες την ημέρα επί 24 συναπτά έτη και κάποια στιγμή τα κατάφερα και έβγαλα λεφτά. Πρέπει να ντρέπομαι; Ούτε επιδοτήσεις για ανύπαρκτες καλλιέργειες πήρα ποτέ, ούτε καμμία απευθείας ανάθεση, ούτε σε επιτροπή ή Δ.Σ. ή οργανισμό του δημοσίου ήμουν μέλος, ούτε προαγωγή πήρα μετά από τηλέφωνο πολιτικού προσώπου. Ότι έκανα το έκανα μόνη μου. Και τα Μanolo που φοράω μόνη μου τα πήρα. Και κάθε φορά που ανεβαίνω πάνω τους θυμάμαι τη γιαγιά μου και τη χαρά της όταν έφερνε στο σπίτι το περίφημο κουτί από το salon sklia και τη περηφάνεια της όταν τα φόραγε και μας έλεγε τι πέρασε στη ζωή της και πως τα κατάφερε να «προκόψει». Και δεν θέλω να ξαναβρώ παλιούς εχθρούς, θέλω μόνο νέους φίλους και συμμάχους για να πραγματοποιήσουμε το όνειρο μιας δίκαιης, αξιοκρατικής και προοδευτικής κοινωνίας.
Δεν θέλω καμμιά νοσοκόμα να «συρθεί» στο σπίτι μου όταν αρρωστήσω. Θέλ ω να υπάρχει ένα σύστημα υγείας που θα με περιθάλψει. Αυτό πληρώνω άλλωστε με το μισό του εισοδήματός μου.
Δεν πληρώνω για να τρώνε τα λαμόγια των νοσοκομείων και οι φαρμακευτικές εταιρείες. Και δεν θέλω να ράβω μόνη μου τα ρούχα μου, γιατί δεν προλαβαίνω και γιατί δεν καταλαβαίνω το λόγο που πρέπει να σπρώξω στην ανεργία μια μοδίστρα.
Και δεν θέλω στη βεράντα μου να φυτέψω ζαρζαβατικά ( στο ρετιρέ του ο κοςΞανθούλης ας το κάνει), μου αρέσουν οι γαζίες μου και οι μυρτιές μου και οι δάφνες μου. Και μου αρέσει και ο μανάβης της γειτονιάς μου. Και μάλιστα πολύ. Γιατί αντί να δώσει το ιδιόκτητο μαγαζί γωνία που έχει στο κέντρο της Αθήνας για να γίνει Everest ή Γερμανός, έχει το πείσμα, το κουράγιο και τη τρέλλα να επιμένει να πουλάει τη πραμάτεια του υπό τους ήχους κλασσικής μουσικής. Και φυσικά δεν θέλω να χρησιμιποιήσω βέργες για να σωφρονίσω τη κόρη μου.
Η κόρη μου με κάνει περήφανη και μου δίνει τη δυνατότητα να ονειρεύομαι μια καλύτερη πατρίδα. Μια πατρίδα που οι αγρότες της δεν τρώνε επιδοτήσεις και αποζημιώσεις στα μπουζουκομάγαζα, οι πολιτικοί της είναι και ηθικοί και νόμιμοι, η άρχουσα τάξη της δεν αποτελείται από λαμόγια και απατεώνες, ψευτοκουλτουριάδες και δήθεν διανοούμενους που συναναστρέφονται με κλέφτες πολιτικούς.
Μια πατρίδα με ανθρώπους σα τη γιαγιά μου και τη κόρη μου, εμένα και τους φίλους μου και όλους αυτούς που δεν συμμετείχαν στο πάρτυ. Ε λοιπόν όχι δεν ήμασταν εκεί όταν τρώγανε, όταν έχτιζαν βίλλες ή αγόραζαν καγιέν. Ούτε τώρα είμαστε με αυτούς που κρύβουν τις πισίνες τους, φυγαδεύουν τα λεφτά τους στο εξωτερικό και αγοράζουν ακίνητα όσο-όσο στο Λονδίνο. Και ναι προερχόμαστε από το Μεγαλέξανδρο, το Μιλτιάδη, τον Αριστείδη, τον Αλκιβ ιάδη. Αλλά και από τον Πλάτωνα και τον Επίκουρο. Το Σοφοκλή και τον Αριστοφάνη. Και ελπίζω να μην ξαναζήσουμε στην Ελλάδα εποχές που σε μπαγλάρωναν για ψύλλου πήδημα.
Και ναι μου αρέσει το ελαιόλαδο, η κορινθιακή σταφίδα, ο χαλβάς φαρσάλων, τα εσπεριδοειδή, οι σαρδέλες και τα ραδίκια. Η φτώχεια όμως όχι. Δεν θα πάρω.
Να δοκιμάσετε χωρίς εμένα!
Ελευθερία Τσακιροπούλου
Πηγή
Διαβάστε περισσότερα...
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)



















